جنگ شناختی و عملیات روانی دشمن
در نبرد امروز، میدان اصلی درگیری فقط آسمان و زمین نیست؛ ذهن و ادراک مردم نیز به عرصه رویارویی تبدیل شده است. دشمنی که در رویارویی نظامی با شکست مواجه شده، اکنون سلاح‌های خود را تغییر داده و با ابزارهایی نامرئی، اما کشنده‌تر از موشک، به میدان آمده است. روایت‌سازی، جعل عمیق و عملیات روانی، بخشی از یک پازل بزرگ‌تر به نام جنگ شناختی هستند که هدف آن، نه تصرف جغرافیا، بلکه تسخیر اراده ملی و ایجاد تردید در بنیادی‌ترین باورهای یک جامعه است.
نکته هشداردهنده این است که فناوری‌های نوین، به ویژه هوش مصنوعی مولد، مرز میان واقعیت و دروغ را چنان درهم آمیخته‌اند که تشخیص حقیقت از فریب، به یک چالش روزمره تبدیل شده است. امروز، با چند ابزار ساده مبتنی بر الگوریتم‌های پیشرفته، می‌توان در کوتاه‌ترین زمان، ویدئوهایی کاملاً جعلی از چهره‌های سیاسی و نظامی تولید کرد که برای بسیاری از مخاطبان، کاملاً واقعی به نظر می‌رسد. این فناوری، صرفاً به دنبال فریب تصویری نیست؛ هدف اصلی آن، دستکاری ادراک عمومی، ایجاد بی‌اعتمادی فراگیر و برهم زدن فرآیند تصمیم‌گیری در جامعه است. کارشناسان امنیت سایبری بر این باورند که در آینده نزدیک، جنگ رسانه‌ای از نبرد روایت‌ها به نبرد بر سر اصل حقیقت تغییر خواهد کرد؛ یعنی زمانی که دیگر نه بر سر تعبیر یک رویداد، بلکه بر سر اصالت خود رویداد اختلاف وجود دارد.
در این میان، نقش رسانه‌ها و کانال‌های خبری در موفقیت عملیات فریب، تعیین‌کننده است. وقتی یک رسانه، بدون راستی‌آزمایی چندلایه، صرفاً برای افزایش بازدید یا عقب نماندن از رقبا، محتوایی را منتشر می‌کند، عملاً به بخشی از زنجیره عملیات روانی دشمن تبدیل می‌شود. اصل طلایی روزنامه‌نگاری حرفه‌ای که بر تقدم صحت بر سرعت تأکید دارد، در عصر هوش مصنوعی، از یک قاعده اخلاقی به یک ضرورت حیاتی برای امنیت ملی ارتقا یافته است. نمونه اخیر انتشار خبر جعلی درباره یک سفر مخفیانه و مذاکره در ترکیه، نشان داد که چگونه یک شایعه بی‌پشتوانه، می‌تواند فضای مجازی را در تسلط خود قرار دهد و افکار عمومی را دچار خطای محاسباتی کند. رسانه‌هایی که بدون تأیید این خبر، آن را منتشر کردند، نه تنها اعتبار خود را نزد مخاطبان از دست دادند، بلکه ناخواسته در خدمت اهداف طراحان عملیات روانی قرار گرفتند.
یکی از مهم‌ترین پیامدهای گسترش دیپ‌فیک، بحران اعتماد عمومی است. وقتی مردم بارها با تصاویر و صداهای جعلی مواجه شوند، حتی نسبت به اسناد واقعی نیز دچار تردید خواهند شد. این پدیده که برخی پژوهشگران آن را ورشکستگی حقیقت می‌نامند، سرمایه اجتماعی، اعتبار رسانه‌ها و اعتماد به نهادهای رسمی را به شدت تضعیف می‌کند. در چنین شرایطی، جامعه نه تنها قربانی اخبار جعلی، بلکه قربانی بی‌اعتمادی فراگیر خواهد شد. یک ویدئوی جعلی از یک مقام ارشد در میانه یک بحران امنیتی، یا یک فایل صوتی ساختگی که مردم را به اقدامی خاص فرا می‌خواند، می‌تواند در مدت کوتاهی، آثار اجتماعی، اقتصادی و امنیتی جبران‌ناپذیری بر جای بگذارد.
در این فضای پرآشوب، جنگ شناختی به مثابه ابزاری برای القای یأس و درماندگی عمل می‌کند. دشمن تلاش می‌کند تصویری از ناتوانی، بن‌بست و شکست ایجاد کند؛ تصویری که در آن مشکلات بزرگ‌نمایی و ظرفیت‌ها نادیده گرفته می‌شوند. هدف این است که جامعه، پیش از آنکه در میدان واقعی شکست بخورد، در ذهن خود احساس شکست کند. تکرار مداوم روایت‌هایی که همه امور را بحرانی، همه تصمیم‌ها را بی‌اثر و همه آینده را تاریک نشان می‌دهد، می‌تواند به تدریج احساس بی‌قدرتی را در جامعه گسترش دهد. این نقطه‌ای است که جنگ شناختی به دنبال رسیدن به آن است؛ تبدیل نگرانی به ناامیدی و تبدیل ناامیدی به کاهش اراده جمعی.
یکی از روش‌های مؤثر در این مسیر، تصویرسازی شکست پیش از وقوع آن است. بازنشر مداوم ضعف‌ها بدون ارائه تصویر کامل، برجسته کردن شکست‌ها بدون دیدن ظرفیت‌ها و تکرار گزاره‌های ناامیدکننده، به شکل ناخواسته به بازتولید فضای مورد نیاز عملیات روانی دشمن کمک می‌کند. البته این سخن به معنای حذف نقد و مطالبه‌گری نیست. جامعه‌ای که نقد نداشته باشد، امکان اصلاح را از دست می‌دهد. اما باید میان نقد مسئولانه و تخریب روحیه ملی تفاوت گذاشت. نقد سازنده، مسئله را روشن می‌کند، مطالبه ایجاد می‌کند و مسیر اصلاح را نشان می‌دهد، اما روایتی که صرفاً بر ناتوانی و شکست تأکید کند، می‌تواند سرمایه اعتماد عمومی را فرسوده کند.
در همین چارچوب، فلج‌سازی تصمیم‌گیران نیز بخشی از راهبرد جنگ شناختی است. ایجاد فضای سنگین روانی، گسترش احساس بن‌بست و افزایش فشارهای هیجانی می‌تواند تصمیم‌گیری‌های مهم در شرایط حساس را دشوارتر کند. تصمیم‌های بزرگ در زمان بحران، نیازمند آرامش، تحلیل و نگاه راهبردی است، نه فضایی که در آن ناامیدی و بی‌اعتمادی بر محاسبات سایه بیندازد. نکته مهم این است که در جنگ شناختی، فقط نیت افراد تعیین‌کننده نیست، اثر پیام نیز اهمیت دارد. ممکن است فردی از سر نگرانی، دلسوزی یا اعتراض مطلبی را منتشر کند، اما نتیجه آن تقویت روایتی باشد که هدف نهایی‌اش تضعیف روحیه و انسجام ملی است.
امروز بیش از هر زمان دیگری باید دانست که وحدت ملی به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست، بلکه به معنای حفظ توان جامعه و روحیه و اراده مقاومت برای حل مشکلات است. جامعه‌ای که در کنار نقد و مطالبه‌گری، امید و اعتماد خود را حفظ کند، در برابر فشارهای بیرونی مقاوم‌تر خواهد بود. پیش از انتشار هر مطلب و گفتن هر سخنی، باید از خود پرسید که آیا این پیام، جامعه را آگاه‌تر، مسئول‌تر و مقاوم‌تر می‌کند یا ناخواسته یأس، درماندگی و احساس شکست را در میان جامعه و نیروهای مسلح گسترش می‌دهد؟
یکی از اصلی‌ترین و مؤثرترین اهرم‌های قدرت ایران در مقابل تجاوز دشمن، اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز و بستن این آبراهه راهبردی است که گلوگاه تجارت جهانی به شمار می‌رود. حال باید دید که ستون پنجم در این باره چه تبلیغاتی را پیش می‌کشد. آنان می‌گویند ایران نباید وارد مدیریت تنگه شود و این موضوع فقط برای کشور دردسر ایجاد می‌کند. یعنی دقیقاً همان خواسته آمریکا را تبلیغ می‌کنند. ستون پنجم در این حالت نیز هدف اصلی دیکته‌شده از سوی آمریکا یعنی نجات آن از بسته شدن تنگه هرمز را در پوشش خیرخواهی برای مردم مطرح می‌کند و مدیریت تنگه هرمز از سوی ایران را که حق قانونی کشورمان است، دردسرساز معرفی می‌کند و نام این اقدام وطن‌فروشانه را، دلسوزی برای وطن جا می‌زند.
در شرایطی که دشمن علاوه بر میدان نظامی، اراده و روحیه ملت ایران را هدف گرفته است، مسئولیت ما فقط دیدن مشکلات نیست، بلکه نحوه روایت کردن آنها نیز اهمیت دارد. نقد کنیم، اما مسئولانه؛ مطالبه کنیم، اما هوشمندانه؛ مشکلات را بیان کنیم، اما اجازه ندهیم ناامیدی به ابزاری برای تضعیف قدرت ملی تبدیل شود. در جنگی که دشمن پیش از خاک، ذهن و اراده ملت را نشانه گرفته است، حفظ امید، وحدت و اعتماد ملی بخشی از دفاع ملی است. مراقب باشیم نقش پیاده نظام دشمن را ایفا نکنیم و با هوشیاری در برابر این طوفان اطلاعاتی و تحریف واقعیت، ایستادگی کنیم.
