نقد آری! تهمت نه! ابهام، گاهی نه!
زمان‌شناسی، عنصر مهمی در عاقبت‌بخیری است! آن‌که زمان‌شناس نیست، وظیفه‌شناس نیز نیست؛ و همین یعنی آغاز اشتباهات!
رهبر شهید، مکرر در بیانات خویش از نقد دغدغهمندانه با دو شرطِ «لحن مناسب» و «اطلاع کافی» استقبال کردند؛ صریح فرمودند: «ممکن است کسی در یک قضیه‌ی مربوط به نظامی یا دیپلماسی یا غیره به یک مسئولی اعتراض داشته باشد، ما نمی‌گوییم اعتراض را نگویند. چرا، منتها اولاً لحنی که برای بیان اعتراض و بیان انتقاد انتخاب میشود لحن قابل قبولی باشد، ثانیاً بعد از تحقیق باشد. بعد از اطلاع‌یابی باشد. گاهی اوقات یک چیزهایی را، بعضی انسان، من می‌بینم در روزنامه‌ها بعضی جاهای دیگر، می‌بینم بعضی یک حرف‌هایی می‌زنند، اعتراض‌هایی میکنند، ناشی از بی‌اطلاعی است، نمیدانند چه کار انجام گرفته یا چه کار باید انجام میگرفته و نشده، مثلاً انجام بگیرد. ناشی از بی‌اطلاعی است. اطلاع درست به دست بیاورند و با لحن مناسب نظراتشان را ابراز کنند.»
تفکیکِ انتقاد از اتهام، توصیه دیگرِ امام شهید بود و صریح فرمودند: «متهم نکنید افراد را. ... انتقاد کنید، نقد اشکال ندارد. منتها نقد کردن با تهمت زدن فرق میکند. مراقب باشید وقتی نقد میکنید، کسی را متهم نکنید.»
اما نکته قابل تأمل، توصیه امام شهید نسبت به کنترل بیان مواضع و مطالبات دغدغهمندانه در برخی برهه‌ها و یا در برخی موضوعات بود، به‌گونه‌ای که گاهی نباید مطالبِ ابهام‌زا را نیز مطرح کرد؛ صریح فرمودند: «گاهی هست که بعضی از سؤالات را طرف جواب هم نمیتواند بدهد، یعنی فرصت جواب ندارد یا امکان جواب دادن نیست نسبت به این قضیه. اینطور موارد حتی ابهام را مطرح هم نکنید.» و آنچه این نکته را عبرت‌انگیز میکند، طرح آن توسط قائد شهید درباره مسائل نظامی است؛ (امام شهید این نکته را درباره انتقادِ جمعی از دانشجویان نسبت به عملیات وعده صادق، مطرح کردند) یعنی همان موضوعی که دقیقا بنابر اصل ۱۰۱ قانون اساسی، از جمله وظایف و اختیارات رهبری نظام است (اعلام جنگ و صلح و بسیج نیروها)؛ پس: تأمل باید.
و خلاصه آقای شهید فرمود مراقبِ نتیجه کُنش‌های خویش باشید که نتیجه‌اش چه میشود؟ امید یا بن‌بست؟! ضعف یا قدرت؟!؛ صریح فرمود: «در انتقادها مراقب باشید بن‌بست‌نمایی نشود؛ یعنی جوری انتقاد نکنید که وقتی مردم عادی میشنوند، احساس بن‌بست بکنند. نه، گاهی اوقات اشکالی که بیان میشود، جوری است که وقتی انسان آن را میشنود، احساس میکند واقعاً هیچ راهی وجود ندارد. خب، این غلط است.»
کمی یا بیشتر سخت شد؟! طبیعی است! وعده خداست: «أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُوا أَن يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ». آزمون‌ها در پیش است... .
علی گلستانی
