انقلاب اسلامی شروعی برای اسلام‌خواهی در دنیا

به گزار دفتر ارتباطات فرهنگی ، انقلاب فرانسه (1789م)، انگلستان (1649)، روسیه (1917م)، چین، کوبا و... انقلاب‌هایی قشری بودند که اختصاص به گروه خاصی از جامعه مثل «بورژوها» یا طبقه متوسط و پایین جامعه داشتند. در نهایت نیز بسیاری از این انقلاب‌ها از مسیر خود منحرف می‌شدند. در برخی موارد نیز این ابر قدرت‌ها بودند که در انقلاب سایر کشورها دخالت می‌کردند و آن را به نتیجه دلخواه خود می‌رساندند. مثل انقلاب کمونیستی چین که با کمک شوروی اتفاق افتاد. ویژگی بارز دیگر این انقلاب‌ها فعالیت‌های حزبی و تشکیلاتی بر اساس یک تفکر و ایدئولوژی مادی بود که طی آن خشونت و کشتار جمعی بسیار اتفاق می‌افتاد.

ویژگی‌های انقلاب اسلامی ایران

انقلاب اسلامی ایران به دلیل برخی ویژگی‌های ذاتی به پیروزی رسید و همین ویژگی‌ها مانع از این شد که مانند سایر انقلاب‌های جهان، بعد از پیروزی به انحراف کشیده شود. لذا توانست علاوه بر تاثیر بر جامعه خود بر تمام مسلمانان جهان نیز اثر گذار باشد. اولین ویژگی «وحدت کلمه» یا هماهنگی میان رهبری و مردم بود. دومین ویژگی، اسلامی بودن این انقلاب بود که مفاهیمی مثل آمیختگی سیاست و دیانت، عدالت خواهی و حمایت از محرومان و مظلومان را در خود داشت. سومین ویژگی بارز آن هم نفی سلطه پذیری و مبارزه با ظالم بود.

عوامل بازتاب جهانی انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی ایران، با شعار «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی» خط فکری خود را از قدرت‌های بزرگ آن زمان جدا کرد و به این وسیله تمام مبانی فکری اندیشمندان جهان را زیر سوال برد و ادبیات سیاسی جدیدی در دنیای خفقان زده آن روز ابداع کرد. نظامی تحت عنوان «جمهوری اسلامی»، یعنی نظامی که مذهب و دین را با اجتماع و زندگی مردم گره می‌زد. با توجه به دور از انتظار بودن چنین انقلابی، بسیاری از اندیشمندان سعی کردند برای آن تئوری‌سازی کنند.

عده‌ای بنا به نظریه مارکس معتقد بودند که این انقلاب نشأت گرفته از شکاف طبقاتی در ایران است.2 عده‌ای دیگر معتقد بودند که ناکارآمدی رژیم شاهنشاهی در ایجاد رفاه عمومی و مسائل اقتصادی منجر به این انقلاب شده است، به عبارتی ریشه این انقلاب اقتصادی بوده است.3 برخی دیگر منشا این انقلاب را رشد اقتصادی و بسته بودن فضای سیاسی جامعه ایران می‌دانستند، چرا که رژیم شاهنشاهی به احزاب مختلف اجازه نمی‌داد به طور آزادانه فعالیت کنند.

در این بین نظریه دیگری هم بود که طبق آن این انقلاب ماهیتی دینی و اعتقادی داشته و مذهب به شدت در وقوع آن تاثیر گذار بوده است. «میشل فوکو» فیلسوف فرانسوی و نظریه پرداز پسامدرنیسم که در زمان انقلاب در تهران و قم حضور داشته، موافق این نظریه است. او علت اشتباه دیگر نظریه پردازان را، چهار عامل عنوان می‌کند.
عدم آشنایی با مکتب اسلام
تک بعدی نگاه کردن به انقلاب
عدم توجه به مردمی بودن انقلاب
عدم توجه به تاریخ مبارزات مردم این سرزمین

پروفسور «حمید مولانا»، استاد و مدیر گروه ارتباطات بین الملل دانشگاه «امریکن دی. سی» در مصاحبه با روزنامه ایران می‌گوید: «از سوی انقلاب اسلامی، بزرگترین شوک و هیجان به علوم انسانی و اجتماعی غرب وارد شد، زیرا علوم انسانی غرب نتوانست این مسائل را پیش بینی کند. بلکه حتی از عبرت گرفتن این مسائل عاجز بود و دائم در تحیر است که چه عواملی موجب پیروزی ایران شده است.»4

«ایجاد جنبش‌های اسلامی و خودباوری مسلمانان بعد انقلاب اسلامی ایران»

بعد از انقلاب اسلامی ایران، بسیاری از مسلمانان که از کارآمدی دین خود ناامید شده و برای اداره کشور و زندگی خود در دنیای جدید به فرهنگ غرب پناه آورده بودند، دوباره به آغوش اسلام بازگشتند. غرب که از مدت‌ها قبل دین را از صحنه اجتماع و سیاست به بهانه ناکارآمدی کنار زده بود حالا با انقلاب و حکومتی روبه رو شده بود که بر اساس تفکر و ایدئولوژی مذهبی شکل گرفته بود.

جنبش‌های اسلامی یکی پس از دیگر در نقاط مختلف جهان تشکیل شدند. «حزب الله» در لبنان، «جنبش جهاد اسلامی» و «حماس» در فلسطین، برای مبارزه با اشغال‌گری‌های اسرائیل تشکیل شد. مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در زمان صدام، در جهت مطالبات اسلامی مردم شکل گرفت. قیام شیعیان عربستان، کویت و بحرین علیه حکومت ظالم وقت نمونه‌هایی از جنبش های اسلامی بودند که در فاصله نزدیکی، بعد انقلاب اسلامی در منطقه جنوب غربی آسیا اتفاق افتادند.

انقلاب‌های کشورهای عرب غرب آسیا و انقلاب کشورهای شمال آفریقا، شرق آسیا و آسیای مرکزی دارای ویژگی‌های یکسانی بودند که نشان می‌داد همه آن‌ها منشاء و خواستگاهی مشترک دارد. همه این انقلاب‌ها داری عقیده، دشمن و هدف مشترکی بودند و علاوه بر این، همه‌ی این جنبش‌ها مردم‌گرا بوده، ویژگی هایی که انقلاب اسلامی پایه گذار آن‌ها بود.

«فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد»

قبل از فروپاشی شوروی و در میانه‌های جنگ سرد، انقلاب اسلامی ایران به پیروزی می‌رسد. بعد از فروپاشی شوروی نیز جهان از دو قطبی بودن خارج شده و آمریکا با تفکر سرمایه‌داری یکه تاز جهان می‌شود. اما در این بین، انقلاب ایران با تفکری جدید، تمام مبانی فکری و ایدئولوژیک این ابر قدرت را زیر سوال برده و با شعار عدالت‌خواهی و استکبار ستیزی به مقابله مستقیم با این ابر قدرت پرداخت. به شکلی که تمام سیاست های آمریکا در منطقه را تحت شعاع قرار داد و همین امر هم باعث مطرح شدن و بزگ شدن این انقلاب در گوشه و کنار این دنیا شد.

تاثیرات جهانی انقلاب اسلامی

از جمله تاثیرات جهانی انقلاب اسلامی ایران در جهان، احیاء باورهای دینی مردم، مغرب و مشرق زمین بود. تعداد مبلغان مسیحی افزایش پیدا کرد، مطالبات دینی مردم از سیاست مداران بیشتر شد. رهبران مذهبی بعد از این انقلاب متمایل شدند تا در امور سیاسی کشور خود دخالت کرده و حتی نسبت به حرمت شکنی مقدسات دینی از خود واکنش نجات دهند. شدت تاثیرات به قدری وسیع بود که برخی سیاستمداران غربی با تمام بغض و کینه نسبت به این انقلاب، نتوانستند ابعاد جهانی این انقلاب را انکار کنند.
به طور مثال «نیکسون »رئیس جمهور اسبق آمریکا در آن زمان گفت: «مشکل امروز ، بدون شک بنیاد گرایی اسلامی است که از مراکش تا پاکستان ، خود را نشان می دهد.»5

گسترش اسلام در غرب

هفته نامه فرانسوی « لویدئن» در گزارش خود از روند فزاینده گرایش به اسلام در این کشور نوشت: «در حالی که در سال 1970م در فرانسه تنها 23 محل عبادت برای مسلمانان وجود داشت، اما با شکل‌گیری جمهوری اسلامی در ایران در سال 1979م، رشد فزاینده اسلام گرایی و روند ازدیاد اماکن مذهبی گسترش یافته است. تعداد مساجد و نمازخانه‌های فرانسه تا سال 1993م به 1273 عدد رسیده است که 360 مورد آن‌ها در منطقه پاریس و حومه قرار دارد.

رشد اسلام در کشورهای دیگر نظیر انگلیس، ایتالیا، اتریش، هلند، کاندا و... نیز بعد انقلاب اسلامی ایران روزه به روز در حال رشد است، تا آنجا که شبکه CNN در خبری اعلام کرد: «رشد اسلام در جوامعی که اکثریت آنان را مسیحیان تشکیل می‌دهند با عث شده تا صاحب نظران آن جوامع، از نوعی رنساس اسلامی سخن به میان آورند.»8

رده نظریه علمی و تاریخی غرب

انقلاب اسلامی نظریه علمی که غرب برای رشد و توسعه علمی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی قائل بود، زیر سوال برد. غرب معتقد بود برای رسیدن به رشد و توسعه باید جامعه را سکولاریزه کرد اما انقلاب اسلامی ایران این نظریه را باطل کرد. چرا که انقلاب ایران برگرفته از مذهب و حاصل تفکر دینی بود که منجر به تشکیل شدن یک حکومت دینی شد. حکومتی که برای مفاهیم مثل آزادی، استقلال ، عدالت و ....در چهار چوب حکومت دینی تعریف جدید را ارائه می‌کرد.

«دنیل پاپیس»6 رئیس موسسه پژوهش‌های سیاسی خارجی ایالت متحده آمریکا، معتقد است: «باید اعتراف کنیم که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، ما برای افکار دینی و مذهبی در جهان هیچ جایی باز نکرده بودیم، ولی از این پس برای ما آمریکایی‌ها ضروری است که زمینه‌ای جهت مطالعه و تحقیق پیرامون مذهب فراهم آوریم.»7

در مرحله بعد انقلاب اسلامی، نظریه تاریخ جهان، درباره انقلاب‌ها را زیر سوال برد. صاحب نظران علوم اجتماعی و سیاسی معتقد بودند که تاریخ همیشه مسیر یکسانی دارد و همه جوامع به سوی لیبرالیسم و دمکراسی غربی در حال حرکت هستند. انقلاب اسلامی این نظریه را نیز باطل کرد. به طور مثال «تدا اسکاچل Theda skachpol» نظریه پرداز غربی که در تحلیل انقلاب‌ها همیشه دو عامل رهبری و ایدئولوژی را در درجه دوم قرار می‌داد مجبور شد نظریه خود را اصلاح کند. او در مقاله‌ای در سال 1982م با عنوان «حکومت تحصیل‌دار و اسلام شیعی در انقلاب ایران»، نظریه خود یعنی «انقلاب‌ها ساخته نمی‌شوند بلکه به وجود می‌آیند» را درمورد انقلاب ایران، تغییر داد.

پی نوشت:
1 - صحیفه نور، ج10، ص115.
2 – نظریه آقای R.E.Loony
3 – نظریه آقای Theda skocpoll
4 - روزنامه ایران- 26/3/1387
5 – روزنامه کیهان- 28/4/1363
6 - Daniel Paipes ، نظریه پرداز لیبرال یهودی .
7 - کیهان- 21/11/1369
8 - کیهان- 26/1/1376
منبع:
1– مجموعه آثار انقلاب ، مقاومت و بیداری اسلامی، ج1، مجید صفا تاج، تهران:1394، چاپ اول، نشر آفاق روشن بیداری.
2 – موج دوم بیداری اسلامی پس از انقلاب اسلامی، ج7، مجید صفا تاج، تهران:1394، چاپ اول، نشر آفاق روشن بیداری.
3– نهضت بیداری اسلامی، ج2، مجید صفا تاج، تهران:1394، چاپ اول، نشر آفاق روشن بیداری.
4- موج اول بیداری اسلامی پس از انقلاب اسلامی، ج3، مجید صفا تاج، تهران:1394، چاپ اول، نشر آفاق روشن بیداری.
5– فصلنامه اندیشه انقلاب اسلامی، انقلاب اسلامی و جنبش های اسلامی، مرتضی شیرودی، تابستان 1383، شماره 10، ص204-187.
6- فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، تاثیرات منطقهای و جهانی انقلاب اسلامی ایران، مصطفی ملکوتیان، تابستان 1384، شماره1، ص90-71.