رسانه ملی در میدان جنگ ترکیبی؛ آسیب‌شناسی نقد و تخریب
در عصر کنونی که جنگ‌ها از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و به قلمرو ادراکات و باورهای جمعی نفوذ کرده‌اند، کارویژه رسانه‌های ملی دستخوش دگرگونی بنیادین شده است. رسانه‌ها در این دوران، نه صرفاً ناقلان اخبار که کنشگرانی راهبردی در بستر منازعات هویتی و سیاسی محسوب می‌شوند. سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، به عنوان فراگیرترین شبکه ارتباطی کشور، در این چارچوب نقشی محوری ایفا کرده است؛ نقشی که نه تنها مرزهای اطلاع‌رسانی، بلکه گستره بسیج اجتماعی و امیدآفرینی را در بر می‌گیرد. بررسی کارکردهای این سازمان و نیز حملات هدایت‌شده علیه آن، می‌تواند تصویر روشنی از خطوط مقدم جنگ ترکیبی معاصر ارائه دهد.
تجربه تاریخی نشان می‌دهد که صداوسیما در مقاطع حساس، به ویژه در دوران تقابل مستقیم نظامی با دشمن، همواره یکی از آسیب‌پذیرترین و در عین حال تأثیرگذارترین نهادهای کشور بوده است. حملات موشکی به ساختمان این سازمان در خلال دو جنگ اخیر، هدف‌گذاری راهبردی بر روی نقطه‌ای بود که دشمن آن را "کانون انسجام ملی" می‌شناسد. چرایی این آسیب‌پذیری، به ماهیت ذات‌ی رسانه ملی بازمی‌گردد؛ نهادی که توانسته با پوشش لحظه‌ای رویدادها، تفسیر رخدادها در چارچوب گفتمان مقاومت، و ایجاد حس همبستگی ملی، به یکی از اصلی‌ترین موانع تحقق اهداف دشمن تبدیل شود. آسیب‌پذیری صداوسیما، شهادتی بر کارآمدی آن است؛ چرا که دشمن هرگز توان و سرمایه‌اش را صرف نابودی نهادی نمی‌کند که نقشی حاشیه‌ای یا کم‌اهمیت در معادلات قدرت دارد.
با این توصیف، گفتگو درباره صداوسیما از دو مسیر مجزا قابل پیگیری است: مسیر نخست، "نقد" و مسیر دوم، "تخریب". تفکیک این دو مفاهیم، برای فهم دقیق از منازعه کنونی بر سر این سازمان ضرورتی انکارناپذیر دارد. نقد، به معنای بررسی آسیب‌شناسانه، شفاف‌سازی کاستی‌ها و ارائه راهکارهای اصلاحی، نه تنها حق طبیعی شهروندان و نخبگان است، که عاملی پویا برای ارتقای کیفیت کارکرد یک نهاد عمومی محسوب می‌شود. هر سازمان گسترده و تأثیرگذاری که مخاطبان آن از سطوح مختلف جامعه تا بالاترین اقشار علمی را در بر می‌گیرد، طبیعتاً با کثرت آراء و دیدگاه‌ها مواجه است و این تکثر، اگر در مسیر خیرخواهانه هدایت شود، به غنای تولیدات رسانه‌ای خواهد انجامید. از این منظر، مدیران صداوسیما نه تنها باید نقدها را تحمل کنند، که می‌بایست فضایی گشوده برای گفتگو و تبادل نظر فراهم آورند و میان نقدهای دلسوزانه و کارشناسانه با اظهارنظرهای مغرضانه تمایز قائل شوند. پذیرش این اصل، نشانه بلوغ یک نظام مدیریتی و اعتماد آن به توانایی خود در اصلاح مستمر است.
اما در سوی مقابل، "تخریب" مفهومی کاملاً متفاوت دارد. تخریب رسانه‌ای، مجموعه‌ای از کنش‌های هدف‌مند است که در آن، به جای پرداختن به نقاط ضعف قابل اصلاح، تمامیت وجودی یک سازمان به چالش کشیده می‌شود. ترور شخصیت مدیران، انکار کلی دستاوردها، بزرگنمایی افراطی کاستی‌ها، القای بی‌اعتمادی عمومی، و در نهایت معرفی سازمان به عنوان نهادی ناکارآمد و بی‌مخاطب، شاخصه‌های اصلی تخریب محسوب می‌شوند. نکته قابل تأمل در این رویه، هم‌زمانی این حملات با عملیات روانی گسترده دشمنان خارجی علیه رسانه ملی است. وقتی در فضای مجازی و برخی محافل سیاسی، زمزمه‌هایی مبنی بر "بی‌تأثیر بودن صداوسیما" یا "عدم همراهی آن با مطالبات مردم" شنیده می‌شود، به ناگاه حملات موشکی دشمن به ساختمان همین سازمان بی‌مخاطب، به یک پارادوکس تاریخی بدل می‌شود. این تناقض آشکار، نشان می‌دهد که میان ادعای این جریان‌ها و واقعیت میدانی جنگ ترکیبی، فاصله عمیقی وجود دارد.
تحلیل این دوگانه، ما را به پرسش بنیادین‌تری رهنمون می‌سازد: هدف نهایی از تخریب تمامیت صداوسیما چیست؟ در الگوی جنگ ترکیبی، نخستین گام دشمن، جداکردن افکار عمومی از منابع اطلاعاتی مورد اعتماد است. این رویه با شعار "رسانه‌های داخلی دروغ‌گو هستند" آغاز می‌شود و با هدایت مخاطبان به سمت شبکه‌های بیگانه که روایت‌های آنان با منافع ملی هماهنگی ندارد، تکمیل می‌گردد. در چنین بستری، صداوسیما که به عنوان یک مرجع خبری-تحلیلی، کانال اصلی اتصال جامعه به جریان وقایع محسوب می‌شود، به مانعی بزرگ برای اعمال روایت‌های مورد نظر دشمن بدل می‌گردد. تخریب این مانع، بی‌آنکه نیاز به اشغال نظامی یا سرمایه‌گذاری کلان باشد، با بهره‌گیری از سلاح رسانه و به کارگیری برخی چهره‌های داخلی، مسیر نفوذ اطلاعاتی دشمن را هموار می‌سازد. از این منظر، حملات تخریبی به صداوسیما، حلقه‌ای از زنجیره محاصره شناختی جامعه است که در آن، "بی‌اعتمادی" به مثابه مؤثرترین سلاح علیه انسجام ملی به کار گرفته می‌شود.
از سوی دیگر، نمی‌توان تأثیر تخریب صداوسیما را بر فرایند شکل‌گیری افکار عمومی در خلال بحران‌ها نادیده گرفت. در شرایط جنگی، مدیریت اطلاعات و جلوگیری از شکل‌گیری جو روانی مأیوس‌کننده، نقشی حیاتی دارد. صداوسیما با انتشار اخبار پیروزی‌های میدانی، تصاویر مقاومت، و تحلیل‌های کارشناسی از معادلات سیاسی، به عنوان یک سپر روانی عمل می‌کند. اما اگر همین نهاد، در نتیجه القائات مکرر، در نزد بخشی از جامعه فاقد اعتبار معرفی شود، در سخت‌ترین لحظات، جامعه با خلأ اطلاعاتی و تفسیری مواجه خواهد شد و میدان برای روایت‌های یأس‌آفرین دشمن گشاده‌تر می‌گردد. آیا می‌توان در این شرایط، میان کسانی که به هر بهانه‌ای در پی تضعیف اعتماد عمومی به رسانه ملی هستند و جبهه اطلاعاتی دشمن که هدفی مشابه را دنبال می‌کند، تفاوتی قائل شد؟
با این حال، نباید از این نکته غافل شد که مطرح‌کردن این پرسش‌های بنیادین، به معنای مصونیت صداوسیما از نقد یا توقف فرایند اصلاح‌طلبی در آن نیست. استمرار حیات یک سازمان رسانه‌ای بزرگ، مستلزم نقدپذیری، به‌روزرسانی ساختارها، و توجه به ذائقه‌های متنوع مخاطبان است. آنچه در این میان اهمیت حیاتی دارد، "مرزبندی شناختی" میان منتقدانی است که از سر دلسوزی و با نگاه کارشناسی، نقاط ضعف را گوشزد می‌کنند و جریان‌هایی که با نیتی تخریبی و با هماهنگی با معادلات دشمن، در پی فروپاشی اعتماد اجتماعی به این نهاد برآمده‌اند. تشخیص این دو جریان، وظیفه‌ای است که بر عهده مدیران رسانه، نخبگان و نیز خود مردم نهاده شده است.
شاید دستاورد مهم این رویارویی، آگاهی بخشی به جامعه نسبت به ابعاد جدید جنگ نرم باشد. بسیاری از مخاطبان ممکن است نسبت به عمق تأثیرپذیری خود از القائات رسانه‌ای بی‌خبر باشند، اما وقتی با تناقض آشکار میان ادعای "ضعف صداوسیما" و اصرار دشمن بر نابودی آن مواجه می‌شوند، به سطحی از بصیرت می‌رسند که سلاح اصلی آنان در این جنگ خواهد بود. این آگاهی، که به نوعی "سواد رسانه‌ای مقاومتی" قابل تعریف است، قابلیت شناسایی اهداف پنهان پشت پرده حملات رسانه‌ای را به مخاطبان می‌دهد و آنان را در مقابل تلاش‌های جبهه‌ی دشمن برای تغییر مرجعیت خبری‌شان ایمن می‌کند. از این منظر، نبرد بر سر صداوسیما، در حقیقت نبردی بر سر "مرجعیت تفسیر واقعیت" است؛ مرجعیتی که هر دو سوی میدان، اهمیت راهبردی آن را به خوبی درک کرده‌اند.
مجموعه این تحلیل‌ها نشان می‌دهد که صداوسیمای جمهوری اسلامی، به مثابه یک نهاد استراتژیک، بیش از آنکه یک سازمان اطلاع‌رسانی صرف باشد، یک "پایگاه دفاع شناختی" در برابر حملات ترکیبی دشمن محسوب می‌شود. تجربه حملات مستقیم نظامی به ساختمان آن و همچنین کارزارهای رسانه‌ای برای تخریب اعتبارش، بر این حقیقت صحه می‌گذارد که این سازمان، به یکی از موانع اصلی تحقق اهداف دشمنان و جریان‌های معاند تبدیل شده است. با پذیرش ضرورت نقد و اصلاح، اما پرهیز از رویکردهای تخریبی که تمامیت این سرمایه ملی را هدف قرار می‌دهند، می‌توان از این ظرفیت عظیم به عنوان اهرمی برای استحکام انسجام داخلی و مقابله با توطئه‌های پیچیده دشمنان بهره جست. پاسداشت این سازمان، در حقیقت پاسداشت یکی از مهم‌ترین سنگرهای اطلاع‌رسانی و همبستگی کشور است.
