بازخوانی مسائل اجتماعی و سیاسی ایران در آستانه سال تحصیلی
همزمان با پیش رو بودن آغاز سال تحصیلی جدید و بازگشت نشاط علمی به دانشگاهها، جامعه ایران با انبوهی از رویدادها و چالشهای گوناگون روبهروست که هر کدام به نوبه خود میتوانند بر فضای اجتماعی و سیاسی کشور تأثیرگذار باشند. سالروز ازدواج پیامبر اکرم و حضرت خدیجه، یادآور پیوندهای معنوی و ارزشهای اصیل اسلامی است، اما در کنار این مناسبتهای فرخنده، نگرانیهایی درباره احتمال سوءاستفاده از فضای دانشگاهها برای ایجاد التهاب و آشوب مطرح شده است. همچنین در این میان، برخی مواضع سیاسی و اظهارنظرهای شخصیتهای شناخته شده، بحثهایی را درباره پایگاه اجتماعی و هویت انقلابی آنان برانگیخته است. درک این لایههای مختلف، نیازمند نگاهی جامع به مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه ایران در برهه کنونی است.
آغاز سال تحصیلی با بازگشت حضوری دانشجویان به دانشگاهها، فرصتی بینظیر برای احیای فضای علمی و پویایی آموزشی کشور فراهم آورده است. حضور فیزیکی در کلاسهای درس، تعامل چهره به چهره با اساتید و همسالان، و بهرهمندی از امکانات دانشگاهی، میتواند به ارتقای کیفیت آموزش و شکلگیری گفتمانهای علمی منجر شود. با این حال، همواره این نگرانی وجود دارد که گروههای معاند و جریانهای سیاسی با هدف ایجاد بحران و فتنهآفرینی، از بستر دانشگاهها برای پیشبرد اهداف خود استفاده کنند. تجربه اعتراضات بهمن ماه سال گذشته که در آن تعدادی از افراد با سوزاندن پرچم جمهوری اسلامی ایران، زمینهساز اقدامات تحریکآمیز شدند، این نگرانی را تقویت کرده است. در آن مقطع، آنچه از خیابانها با هوشیاری مردم خنثی شد، به فضای دانشگاه منتقل گردید و تلاش شد تا با تحریک احساسات، امنیت ملی به مخاطره افتد. اکنون با نزدیک شدن به مهرماه، این احتمال مجدداً مطرح میشود که دشمنان ایران اسلامی، با توجه به ناامیدی از ایجاد ناآرامی در خیابانها، دانشگاهها را به عنوان بستر اصلی برای پروژه آشوب جدید انتخاب کرده باشند.
در چنین شرایطی، نقش دانشگاهیان یعنی دانشجویان، اساتید، کارمندان و کادر حراست در حفظ امنیت و ثبات کشور بسیار حیاتی است. هوشیاری دانشجویان در برابر هرگونه فراخوان صنفی یا سیاسی که احتمال میرود با هدف التهابآفرینی طراحی شده باشد، میتواند نقش تعیینکنندهای در خنثیسازی توطئههای دشمن ایفا کند. از سوی دیگر، تشکلهای دانشجویی نیز میتوانند با برنامهریزی دقیق و برگزاری فعالیتهای فرهنگی، علمی و اجتماعی، فضای دانشگاه را به سمت انسجام ملی، نشاط و آگاهی هدایت کنند. هرچه حضور دانشجویان آگاه و هویتیافته در دانشگاه پررنگتر باشد، زمینه برای نفوذ و فعالیت جریانهای معاند محدودتر خواهد شد. این رویکرد، نه تنها از تکرار حوادث تلخ گذشته جلوگیری میکند، بلکه اعتمادبهنفس ملی را نیز تقویت مینماید.
اساتید دانشگاه نیز در این میان نقشی بیبدیل دارند. آنها میتوانند کلاسهای درس را به پایگاههای دفاع ملی تبدیل کنند و با تبیینهای علمی و روشنگرانه، عقلانیت را جایگزین هیجان کنند و با تقویت قدرت تحلیل و تفکر انتقادی در دانشجویان، آنان را در برابر شبههافکنیهای دشمن مصون سازند. استادان به عنوان فرماندهان جبهه فرهنگی و علمی کشور، وظیفه دارند با ارائه تحلیلهای مستدل و مبتنی بر واقعیتهای عینی، دانشجویان را به دیدن، خواندن و اندیشیدن ترغیب کنند. اگر این سهگانه یعنی دیدن واقعیتها، مطالعه و تحقیق و تفکر عمیق، در زندگی دانشجویی نهادینه شود، دیگر خبری از تکرار اتفاقات تلخ مانند پرچمسوزی نخواهد بود. مسئولان دانشگاه و کادر حراست نیز با بهرهگیری از تجربههای گذشته، باید میان اعتراضات صنفی یا فعالیتهای سیاسی صحیح و قانونی از یک سو، و حرکتهایی که قصد برهم زدن نظم و ایجاد بحران دارند، تمایز قائل شوند و در برابر رفتارهای التهابآفرین با قاطعیت و هوشیاری کامل عمل کنند.
در میانه این دغدغههای سیاسی و امنیتی، اما رویدادهای معنوی و ارزشی نیز جایگاه ویژهای در جامعه ایران دارند. سالروز ازدواج حضرت رسول اکرم با حضرت خدیجه کبری، فرصتی برای تأمل در الگوی اصیل زندگی مشترک و ارزشهای پایدار اسلامی فراهم میآورد. این پیوند تاریخی که در آن اخلاق، ایمان و حمایت بیقید و شرط بر ثروت و موقعیت اجتماعی مقدم بود، میتواند راهگشای بحرانهای امروز جامعه در حوزه خانواده و ازدواج باشد. در دنیای مدرن امروز، بسیاری از جوانان با موانع اقتصادی و فرهنگی در مسیر تشکیل خانواده روبهرو هستند و ازدواج از یک پیوند عاطفی و معنوی، به یک پروژه پرهزینه و نمایشمحور تبدیل شده است. اما آموزههای اسلامی با تأکید بر تسهیل مهر و پیمان و سادهزیستی، همواره بر این نکته تأکید داشتهاند که برکت در سادگی است و ازدواج، سرمایهگذاری اجتماعی برای تداوم نسل و بقای تمدن محسوب میشود. پیوند خدیجه و محمد، نشاندهنده الگویی است که در آن خانواده به مثابه نهادی راهبردی برای تحول و تعالی جامعه عمل میکند.
در کنار این مباحث، اظهارات اخیر درباره جایگاه سیاسی و اجتماعی برخی شخصیتهای انقلابی از جمله محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز بحثهای گستردهای را برانگیخته است. شریعتمداری در یادداشتی، ضمن اشاره به سابقه درخشان قالیباف در عرصههای مختلف نظامی، انتظامی، مدیریت شهری و سیاسی، نسبت به تلاش برخی جریانها برای تغییر پایگاه اجتماعی این شخصیت انقلابی هشدار داده است. بر اساس این تحلیل، گروههای غربگرا با برجستهسازی برخی مواضع و تحریف آنها، میکوشند قالیباف را از میان تودههای انقلابی و حزباللهی جدا کرده و به عرصه فعالیت سیاسی اصلاحطلبان و غربگرایان منتقل کنند. این هشدار، نشان از آن دارد که در فضای سیاسی کشور، هرگونه تغییر در مواضع یا انعطاف در رویکردها، میتواند به عنوان فرصتی برای بازتعریف هویت سیاسی و اجتماعی افراد مورد سوءاستفاده قرار گیرد.
در مجموع، آنچه جامعه ایران در آستانه سال تحصیلی جدید با آن مواجه است، ترکیبی از فرصتهای علمی و فرهنگی و نیز چالشهای سیاسی و امنیتی است. بازگشت دانشگاهها به فضای حضوری، امکان احیای نشاط علمی و تربیت نسلی آگاه و متعهد را فراهم میسازد، اما در عین حال هوشیاری همه ارکان دانشگاهی یعنی دانشجویان، اساتید و مسئولان را میطلبد تا اجازه ندهند این فضای علمی و پویا به عرصهای برای توطئههای معاندان تبدیل شود. از سوی دیگر، تأکید بر ارزشهای معنوی و اخلاقی خانواده و ازدواج، میتواند به عنوان سپر دفاعی در برابر بحرانهای هویتی و اجتماعی عمل کند. پیوندی که در آن سادگی، ایثار و تعهد به اصول، بر تجملات و نمایشهای پوچ مقدم است، همان چیزی است که جامعه امروز برای عبور از چالشهای موجود به آن نیاز دارد. همچنین دقت در بازخوانی هویت و جایگاه شخصیتهای انقلابی، ضرورتی است که نباید از آن غافل شد؛ چرا که هرگونه تغییر در پایگاههای اجتماعی، اگر با محاسبات دقیق همراه نباشد، میتواند به سود جریانهای مقابل تمام شود. در این میان، حفظ انسجام ملی، تقویت آگاهی عمومی و صیانت از ارزشهای انقلابی و اسلامی، همچنان محور اصلی فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی کشور باقی خواهد ماند و نقش دانشگاهیان در این مسیر، نقشی تعیینکننده و غیرقابل انکار است.
