پیامدهای جنگ و بازدارندگی هستهای
جنگی که طراحانش آن را چندروزه میپنداشتند، اکنون پس از هشت ماه به بومرنگ تبدیل شده و هزینههایش بر سر آفرینندگانش فرود آمده است. تحلیل روند میدانی و پیامدهای سیاسی و اقتصادی این جنگ نشان میدهد که معادله قدرت در منطقه به زیان آغازگران آن تغییر کرده است. آمریکا و رژیم صهیونیستی که با اهداف حداکثری—از براندازی تا تجزیه—پا به میدان گذاشتند، امروز در بنبستی نظامی و سیاسی گرفتار آمدهاند که هیچیک از گزینههای پیشرویشان کمهزینه نیست.
نخستین نشانه این چرخش را باید در اعتراف صریح فرماندهان و مقامات آمریکایی جست. دریاسالار بازنشستهای که سالها فرماندهی عملیات ویژه را بر عهده داشته، وضعیت واشنگتن را بنبست نظامی توصیف میکند و جنگ علیه ایران را نمونهای از خطای دیرینه در سیاست خارجی آمریکا میخواند. افسر بازنشسته پنتاگون نیز آنچه را در پایگاههای آمریکایی رخ داد، نه تخریب چند سازه، بلکه فروپاشی کامل ساختار پشتیبانی و لجستیک عملیاتی ایالات متحده در خاورمیانه میداند. این اعترافها یک واقعیت را آشکار میکند، برتری نظامی مطلق که ستون فقرات راهبرد آمریکا در منطقه بود، دیگر ضمانتبخش امنیت پایگاهها و متحدانش نیست. ایران و جبهه مقاومت توانستهاند دست بالا را در جنگ آبراهها به دست گیرند و تهدید در تنگه هرمز و دریای سرخ را به ابزاری راهبردی تبدیل کنند.
دومین نشانه، بحران اقتصادی و سیاسی درونی در آمریکا است. قیمت نفت با وجود همه تلاشها برای پایین آوردن آن، دوباره به مرز ۱۱۸ دلار رسیده؛ ۴۸ دلار بالاتر از زمان آغاز جنگ. رئیس فدرال رزرو افزایش مداوم قیمت انرژی و کالاها و خدمات را عامل تداوم تورم بیش از حد بالا میداند. هزینههای اضافی هر خانوار آمریکایی از جنگ به دو هزار دلار رسیده و محبوبیت رئیسجمهور به ۳۵ درصد سقوط کرده است. گزارشها از آن حکایت دارد که در آستانه انتخابات کنگره، همان ناامیدی اقتصادی که موجب بازگشت جمهوریخواهان به قدرت شد، اکنون میتواند کنگره را از دستشان خارج کند. نظرسنجیها نشان میدهد اکثریت بزرگسالان آمریکایی کشور را در مسیر غلط میبینند و عملکرد اقتصادی دولت را قبول ندارند. رئیسجمهور فرانسه نیز صراحتاً جنگ علیه ایران، انسداد تنگه هرمز و افزایش قیمت سوخت را عامل اصلی اعتراضات در کشورش دانسته است. اینها همه نشانههای یک واقعیت است، هزینه جنگ نه فقط در میدان، بلکه در سفرههای مردم و صندوقهای رأی آغازگران آن نمایان شده است.
سومین نشانه، تضعیف جایگاه رژیم صهیونیستی و نخستوزیر آن است. ائتلاف حاکم که ۶۸ کرسی داشت، اکنون تنها ۵۳ کرسی به دست آورده؛ پایینترین تعداد از سال ۱۹۹۶ و برابر با تعداد کرسیهای ائتلافی که در سال ۱۹۹۹ شکست خورد. ناکامی در جنگ با ایران، نخستوزیری را که به دلیل پرونده فساد اقتصادی، کوتاهی در غافلگیری هفت اکتبر و دروغهای پیاپی زیر علامت سؤال بود، در موقعیتی ضعیفتر قرار داده و او را به یکی از عوامل دوقطبیسازی جامعه صهیونیستی تبدیل کرده است. جنگ نتوانست موقعیت او را بهبود بخشد، بلکه آن را تضعیف کرد.
چهارمین نشانه، تغییر در محاسبات راهبردی طرف مقابل است. رسانههای رژیم صهیونیستی اعتراف میکنند که چیزی به نام عملیات کوتاه وجود ندارد و این ایرانیها هستند که تصمیم خواهند گرفت چگونه حملات را ادامه دهند. این جمله کوتاه، معنایی بزرگ دارد، ابتکار عمل از دست طراحان جنگ خارج شده و به دست طرفی افتاده که پیشبینی میشد در برابر فشار نظامی تسلیم شود. بالا رفتن از نردبان تنش برای دشمنان دیگر قابل محاسبه و ریسکپذیر نیست، زیرا میدانند این بار بدون محدودیت ضربه خواهند خورد.
اکنون پرسش بنیادین این است، پاسخ راهبردی ایران به این معادله چیست؟ تجربه هشت ماه جنگ و سالها پیش از آن نشان میدهد که اعتمادسازی یکطرفه و پذیرش بیسابقهترین رژیم بازرسی در جهان، نه تنها امنیت نیافرید، بلکه به حمله به تأسیسات هستهای، ترور دانشمندان و در نهایت شهادت رهبری معظم انجامید که خود حکم به حرمت ساخت سلاح هستهای داده بود. آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارشهای متعدد—از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۵—تأیید کرد که هیچ نشانه معتبری از برنامه هستهای نظامی در ایران وجود ندارد. جامعه اطلاعاتی آمریکا نیز دستکم از سال ۲۰۰۷ بهطور مستمر همین ارزیابی را تکرار کرده است. با این حال، پاسخ این شفافیت بینظیر، بمبهای سنگرشکن و پیکر غرق در خون دانشمندان بود. این تجربه، منطق بازدارندگی را به شکل تازهای پیش روی تصمیمگیرندگان ایرانی قرار داده است.
در چنین چارچوبی است که مطالبه بازنگری در دکترین هستهای به یک خواست ملی تبدیل میشود. نظرسنجیها از حمایت بیش از هفتاد درصدی مردم حکایت دارد و پس از طرح موضوع، موجی از درخواستها از سوی دانشجویان، استادان دانشگاه، نخبگان و اصناف شکل گرفته است. این مطالبه، واکنشی شتابزده نیست، بلکه حاصل بلوغ و آگاهی ملی است. دشمنان همه خطوط قرمز را زیر پا گذاشتهاند، رهبر کشور را به شهادت رساندهاند و به تعهدات خود پایبند نبودهاند. در چنین شرایطی، تکمیل بازدارندگی واقعی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است. تجربه کره شمالی، هند، پاکستان و حتی روسیه در جنگ اوکراین نشان میدهد که سلاح هستهای حداقل آستانه درگیری را بالا میبرد و هزینه هرگونه اقدام نظامی را بهشدت افزایش میدهد.
نکته مهم آن است که این مطالبه، مسیری هوشمندانه و تدریجی را طی میکند. نخبگان و صاحبنظران موظفاند درباره ابعاد مختلف آن مطالعه و پیشنهاد ارائه کنند و مسئولان مرتبط بررسیهای تکمیلی را انجام دهند تا تصمیم نهایی در چارچوب مصلحت نظام و با تشخیص رهبری اتخاذ شود. در عین حال، خروج از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای و پایان دادن به اظهارات دوپهلو و شفافیت یکطرفه، نخستین گامهای عملی در این مسیر به شمار میرود. بسته شدن همیشگی باب مذاکرات هستهای نیز سیاستی است که با امتناع رهبری از سخن گفتن درباره مسائل هستهای تأیید شده و مسئولان نباید با افزودن قیدهایی مانند فعلاً آن را تضعیف کنند. ایران پس از تجاوز جنایتکارانه آمریکا، دیگر درباره برنامه هستهای خود مذاکره نخواهد کرد.


