مراء و لجاجت و تضعیف جبهه مقاومت
تکبر و خودخواهی ریشه اصلی رذائل اخلاقی و لجاجت‌های فردی و اجتماعی است
گذشت در عین محق بودن، سد راه طغیان روحیه استکباری می‌شود
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) با واکاوی ماجرای خلقت انسان و سرپیچی ابلیس از فرمان الهی، خودخواهی، خودبرتربینی و لجاجت ناشی از تکبر را منشأ فساد دنیوی و سقوط اخروی انسان دانست و تأکید کرد که ریشه بسیاری از مناقشات خانوادگی، جدال‌های بیهوده سیاسی و رفتارهای ناصحیح اجتماعی در عدم اعتراف به خطا و ناتوانی در مهار حس استکبار درونی نهفته است.
به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی، حجت‌الاسلام سیداحمد فقیهی با اشاره به تکرار مکرر داستان خلقت حضرت آدم (ع)، حوا و مواجهه با ابلیس در آیات قرآن مجید تصریح کرد: تکرار این واقعه در کلام‌الله مجید حامل پیام‌های عمیقی برای ریشه‌یابی رذائل اخلاقی در نهاد بشر است؛ رذائلی که نه تنها موجب سقوط شأن انسانی و زیان‌های جبران‌ناپذیر اخروی می‌شود، بلکه نظام زندگی مادی و دنیوی افراد را حتی بدون در نظر گرفتن باورهای ایمانی و اعتقادی به تباهی و فساد می‌کشاند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) با بهره‌گیری از یک مثال عینی اظهار داشت: چنانچه در سازه‌ای ساختمانی، سقف و دیوارها دچار رطوبت، نم و ترک‌خوردگی شوند، با رنگ‌آمیزی ظاهری، نصب کاغذ دیواری و تعمیرات سطحی مشکلی برطرف نخواهد شد؛ بلکه ضرورت تام دارد تا منشأ اصلی آسیب‌ها و رطوبت بنا به شکل اصولی آسیب‌شناسی شود و اصلاح رذائل اخلاقی نیز در صورتی که به ریشه‌یابی دقیق نینجامد، تنها آراستن ظاهر بوده و تحول باطنی ایجاد نخواهد کرد.
حجت‌الاسلام فقیهی با تحلیل پاسخ ابلیس در برابر فرمان الهی مبنی بر سجده بر انسان یادآور شد: زمانی که علت سرپیچی از ابلیس پرسیده شد، او عبارت سه‌کلمه‌ای «أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ» را مطرح کرد؛ پاسخی که بیانگر تماشای مفرط خویشتن، حب نفس و ترجیح خود بر دیگری بود. این خطای فاحش در وجود انسان‌ها نیز بسیار شایع است؛ به طوری که فرد با ارزیابی جایگاه، سن، منزلت علمی و ظاهری خود، همواره خویش را محور دانسته و ترجیح دیگران یا کوچک شمردن خود در برابر دیگران برای او فوق‌العاده دشوار می‌شود.
وی در ادامه با بیان اینکه ورود به فضای تخیلات و اوهام از شگردهای شیطان برای موجه جلوه دادن تمایلات نفسانی است، تأکید کرد: انسان متکبر ممکن است اقرار کند فرد دیگری سواد، علم یا تقوای بیشتری دارد، اما بلافاصله با توجیهاتی واهی، نوع بیان یا نحوه عملکرد خود را برتر قلمداد می‌کند؛ مجموعه‌ای از این پندارها تحت عنوان عتاب پروردگار با واژه «أَسْتَکْبَرْتَ» تجلی می‌یابد که مبین شکل‌گیری روحیه برتری‌طلبی، استکبار و خودبزرگ‌بینی در روان آدمی است.
این استاد اخلاق با بررسی امتداد خطرناک تکبر در رفتارهای فردی و اجتماعی، لجاجت را میوه شوم خودبرتربینی خواند و افزود: انسان متکبر صرفاً به این دلیل که سخنی از زبان خودش صادر شده است، بر درستی آن پافشاری می‌کند و برای موجه نشان دادن دیدگاه شخصی خویش دلایل متعددی سر هم می‌بافد؛ پدیده‌ای شوم که آسیب‌های مهلکی را در مسائل زناشویی و بنیان خانواده پدید می‌آورد و موجب تنش‌های بی‌وقفه میان زوجین می‌شود.
حجت‌الاسلام فقیهی با ذکر خاطره‌ای از شیوه تربیتی و سیره علمی مراجع عظام تقلید و علمای بزرگ همچون آیت‌الله‌العظمی بهجت، آیت‌الله بهاءالدینی و آیت‌الله مصباح یزدی، تصریح کرد: مرحوم آیت‌الله بهجت در جلسات درس فقه، به پرسش‌های شاگردان با دقت و نگاه مستقیم گوش فرا داده و پاسخ لازم را ارائه می‌کردند، اما اگر فرد پرسش‌کننده بار دوم همان اشکال را بدون جهت و با روحیه جدال تکرار می‌کرد، ایشان با سکوت و پرهیز از مجادله، ادامه درس را پی می‌گرفتند؛ چرا که ادامه این گفت‌وگوها به «مِراء»، لجاجت و درگیری کلامی بی‌حاصل منتهی می‌شد.
وی این خصلت مذموم را در مناقشات داغ سیاسی و رویدادهای روزمره مانند حوادث رانندگی بسیار مشهود دانست و تصریح کرد: در عرصه‌های سیاسی و همچنین در مشاجرات معمول خیابانی که رانندگان از یکدیگر سبقت می‌گیرند یا تصادف می‌کنند، کمتر فردی صادقانه به خطای خود اذعان می‌کند؛ حال آنکه حتی در مواضعی که انسان محق است، کوتاه آمدن و عفو در برابر مؤمنان، مانع از رشد جنون‌آمیز استکبار و غرور درونی می‌شود.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در بخش پایانی سخنان خود با تبیین حقیقت گذشت و مدارا بر اساس آموزه‌های قرآنی تأکید کرد: مفهوم عفو و بخشش حقیقی، عقب‌نشینی در برابر مستکبران و دشمنان دین نیست، بلکه تواضع، انعطاف و نادیده گرفتن حق شخصی خویش در تعاملات میان جامعه ایمانی است؛ رفتاری اخلاقی که فارغ از نتایج مثبت اجتماعی، بالاترین اثر معنوی، تربیتی و تکاملی را در مهار دیو سرکش تکبر و پالایش روح انسان بر جای می‌گذارد.
