رابطه حکمت و شجاعت
شجاعت قرآنی با توکل به خدا محقق میشود نه با تکیه بر اسباب مادی
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، با تبیین تفاوت نگاه اخلاق یونانی و اخلاق قرآنی به مفهوم شجاعت، تأکید کرد: ترس و دلهره در انسان امری طبیعی است، اما درمان آن در باور قلبی به قدرت و رزاقیت الهی نهفته است. وی با اشاره به اینکه تدابیر دنیوی مانند بیمه، حقوق بازنشستگی، درمان و حتی ابزارهای پیشرفته نظامی نباید جای خدا را در ذهن و دل انسان بگیرند، گفت: هرگاه انسان به جای توکل، به اسباب مادی تکیه کند، اضطرابش بیشتر میشود و تنها ایمان به «ان الله هو الرزاق» و «هو الشافی» آرامش حقیقی را به همراه دارد.
حجتالاسلام سیداحمد فقیهی، عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره)، در سخنانی با گرامیداشت یاد و نام شهدا و درود بر پیامبر اکرم (ص)، اهلبیت عصمت و طهارت (ع) و حضرت ولیعصر (عج)، به تشریح نسبت «حکمت» و «شجاعت» پرداخت و اظهار کرد: در اخلاق ارسطویی و یونان باستان، شجاعت را حد وسط میان ترس و بیباکی میدانند و حکمت را نیز در اعتدال قوای شهوت، غضب و عقل تعریف میکنند؛ به این معنا که اگر این سه قوه در حالت افراط و تفریط نباشند، انسان به فضیلت میرسد. این نگاه هرچند در جای خود قابل توجه است، اما مطابق با منطق قرآن نیست.
وی افزود: مرحوم علامه طباطبایی در «المیزان» و نیز مرحوم آیتالله مصباح یزدی به این مباحث پرداختهاند و این اخلاق، بد نیست و حرف خوبی است، اما اخلاق قرآنی چیز دیگری است. قرآن برای ترس و شجاعت، راهی فراتر از تحلیل صرفاً فلسفی و یونانی ارائه میکند و مبنای آن را ایمان و توکل بر خدا قرار میدهد.
حجتالاسلام فقیهی با بیان اینکه ترس، احساسی غریزی و طبیعی در وجود انسان است، گفت: انسان در برابر صداهای ناگهانی، خطرات، حیوانات درنده، مار، عقرب و حتی تهدیدهایی مثل موشک، دشمن یا قدرتهای استکباری، بهطور طبیعی میترسد. این ترس نه تنها عجیب نیست، بلکه در اصل، بخشی از سازوکار طبیعی بدن است؛ چرا که هنگام ترس، قوای جسمی انسان تحریک میشود و قدرت عکسالعمل او بالا میرود. بنابراین اصل ترس، امر ناپسندی نیست، بلکه مشکل از آنجاست که انسان در ترس بماند و به ترسو بودن عادت کند.
وی ادامه داد: مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر این مسئله توضیح میدهند که ریشه ترس در این است که انسان، قدرت و قوت را در غیر خدا میبیند؛ در مار، عقرب، موشک، آمریکا، اسرائیل یا حتی همسایه گردنکلفت. وقتی انسان قدرت را در این امور ببیند، طبیعی است که بترسد. در حالی که قرآن میفرماید قدرت حقیقی نزد خداوند است و اگر این حقیقت بهدرستی باور شود، ترس از دل انسان رخت برمیبندد.
این عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) با اشاره به سخن اخیر رهبر معظم انقلاب درباره تهدیدهای آمریکا و اعزام ناو و هواپیماهای اف-۳۵، اظهار کرد: وقتی دشمن از ناو و ادوات نظامی و قدرت سخت خود سخن میگوید، طبیعی است که برخی بترسند، اما راهحل، ترسیدن از هیمنه ظاهری دشمن نیست؛ بلکه باید فهمید که قدرت واقعی در دست خداست. حتی در اخلاق قدیم هم برای غلبه بر ترس، توصیه میکردند انسان را آرامآرام در معرض موقعیتهای هراسانگیز قرار دهند، اما قرآن راه عمیقتری را معرفی میکند.
وی با ذکر مثالهایی از زندگی روزمره افزود: همه ما در موضوع رزق و روزی، بیماری، درمان و آینده، دچار نگرانی میشویم. امروز مردم برای معالجه، بیمه تأمین اجتماعی و بیمه تکمیلی دارند، برای دوران پیری حقوق بازنشستگی میگیرند، برای کار بیشتر تلاش میکنند و گاهی دو شیفت کار میکنند؛ اینها همه تدبیرهای خوبی است و نباید گفت بد هستند. اما مشکل آنجاست که این تدبیرها جای خدا را در ذهن و دل انسان بگیرد. اگر دفترچه بیمه، بیمه تکمیلی، حقوق بازنشستگی یا حتی شغل بیشتر، جای توکل به خدا را بگیرند، آرامش از انسان گرفته میشود.
حجتالاسلام فقیهی با یادآوری یک تجربه شخصی گفت: زمانی ما خودرویی داشتیم که در زمستانها صبحها روشن نمیشد و هر روز باید همسایهها را صدا میکردیم تا ماشین را هُل بدهند. آن موقع قبل از راه افتادن، بسمالله، سوره توحید، آیتالکرسی و دعا میخواندیم، چون دلمان به خدا بود. بعدها که خودروی صفر و نو خریدیم، دیگر آن دعاها در ذهنمان کمرنگ شد؛ در حالی که ماشین نو هم باید به خدا منتهی شود، نه اینکه جای خدا را بگیرد. تدبیر برای زندگی خوب است، اما به شرط آنکه ابزار، جانشین ایمان نشود.
وی با تأکید بر اینکه در مسئله رزق نیز همین قاعده جاری است، تصریح کرد: اینکه انسان بگوید من خودم روزیرسان خودم هستم و برای همین دو شیفت، سه شیفت یا بیشتر کار میکنم، اگر در کنار توکل به خدا باشد درست است، اما اگر گمان کند که خودش روزیدهنده است، هرچه بیشتر بدود، بیشتر خسته و مضطرب میشود. قرآن میفرماید: «ان الله هو الرزاق»، یعنی روزیدهنده خداست و این باور است که دل را آرام میکند.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با اشاره به شرایط کنونی تقابل با آمریکا و رژیم صهیونیستی گفت: امروز هم ریشه ترس از دشمن همین است که قدرت را در سلاح و ناو و اف-۳۵ و موشک دشمن میبینیم. اما مؤمن واقعی باید بداند که قدرت حقیقی در دست خداوند است. اگر این حقیقت در جان انسان جا بیفتد، دیگر از دشمن، از تهدید، از تحریم و از هیمنه ظاهری نظام سلطه نمیترسد.
حجتالاسلام فقیهی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر شعارهای ضد استکباری، خواستار بصیرت و ایستادگی در برابر دشمن شد و با اشاره به جنایات آمریکا و رژیم صهیونیستی، بر ضرورت شناخت «شمرهای زمانه» و تداوم مسیر مقاومت تأکید کرد. وی همچنین از حاضران خواست شعارهای «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» را با صدای بلند سر دهند و بر لزوم انتقام از دشمنان ملت ایران و جهان اسلام تأکید کرد.
انسان قدرت برای دشمن اخلاق طبیعی بیشتر شجاعت توکل تأکید
