واکنشهای منطقهای و بینالمللی به آتشبس ایران و آمریکا؛ سکوت تلخ تلآویو و استقبال کشورهای عربی
آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا که با میانجیگری پاکستان حاصل شد، نه تنها در واشنگتن موجبات اعتراض و نارضایتی را فراهم آورد، بلکه واکنشهای متنوعی را در سطح منطقه و جهان برانگیخت. این واکنشها از استقبال محتاطانه مصر وعراق گرفته تا خشم و سردرگمی مقامات اسرائیلی را در بر میگیرد. آنچه در این میان بیش از همه جلب توجه میکند، سکوت عمدی و معنادار سران رژیم صهیونیستی در قبال این توافق است؛ سکوتی که نشاندهنده عمق شکست و ناراحتی تلآویو از این تحول است.
وزارت امور خارجه مصر در واکنش به اعلام آتشبس میان ایران و آمریکا، از موافقت ترامپ رئیسجمهور آمریکا با تعلیق عملیات نظامی در منطقه استقبال کرد. این استقبال در حالی صورت میگیرد که مصر همواره نقش میانجی را در مناقشات منطقهای ایفا کرده و همواره خواستار حل و فصل مسالمتآمیز اختلافات بوده است. مصر به عنوان یکی از کشورهای کلیدی جهان عرب و دارای روابط پیچیده با آمریکا و رژیم صهیونیستی، همواره در مواضع خود محتاطانه عمل کرده است. این کشور اگرچه با ایران روابط رسمی ندارد، اما در عین حال همواره از تشدید تنشها در منطقه نگران بوده است. استقبال مصر از آتشبس نشان میدهد که این کشور ترجیح میدهد شاهد توقف درگیریها باشد تا ادامه آن.
وزارت امور خارجه عراق نیز در بیانیهای رسمی اعلام کرد که از هرگونه تلاش منطقهای و بینالمللی که به مهار بحرانها و تقویت زبان گفتوگو و دیپلماسی کمک کند، حمایت میکند. این بیانیه همچنین بر اهمیت پایبندی کامل به آتشبس تأکید دارد. موضع عراق در این میان از اهمیت ویژهای برخوردار است. این کشور در طول جنگ تحمیلی سوم، به عنوان یکی از کشورهایی که میزبان نیروهای آمریکایی بود، هدف حملات ایران قرار گرفت. با توجه به اینکه نیروهای آمریکایی از خاک عراق برای حمله به ایران استفاده کرده بودند، این کشور خود را در موضع دشواری یافته بود. از یک سو، میزبان نیروهای آمریکایی بود و از سوی دیگر، هدف حملات ایران قرار گرفته بود. بیانیه وزارت خارجه عراق نشان میدهد که این کشور خواستار ادامه روند دیپلماتیک و تثبیت آتشبس است. همچنین، این بیانیه میتواند نشانهای از تغییر رویکرد عراق در قبال آمریکا باشد؛ کشوری که سالها میزبان نیروهای آمریکایی بوده و اکنون به نظر میرسد که از این موضع خسته شده است.
جو کنت، رئیس سابق سرویس مقابله با تروریسم در دولت ترامپ، در واکنش به آتشبس تأکید کرد که برای موفقیت آتشبس، ابتدا باید اقدامات رژیم صهیونیستی مهار شود. این اظهارنظر نشان میدهد که برخی از مقامات آمریکایی نیز به این باور رسیدهاند که رژیم صهیونیستی مانعی برای صلح در منطقه است. کنت که در دولت ترامپ مسئولیت مقابله با تروریسم را بر عهده داشت، به خوبی میداند که ادامه جنگ بدون مهار رژیم صهیونیستی امکانپذیر نیست. این اظهارنظر میتواند نشانهای از اختلاف میان آمریکا و رژیم صهیونیستی در مورد نحوه پایان دادن به جنگ باشد.
در میان تمام واکنشهای منطقهای، سکوت سران رژیم صهیونیستی بیش از همه جلب توجه میکند. نیتزان شپیرا، خبرنگار نظامی کانال ۱۲ اسرائیل، با اعتراض به این سکوت نوشت: «آیا هیچ مقام یا منبع اسرائیلی امشب با افکار عمومی اسرائیل صحبت خواهد کرد؟ چیزی خواهد نوشت؟ بهروزرسانی ارائه خواهد داد؟ یا همچنان قرار است تحولات را از خبرگزاری ایرانی تسنیم و از بیانیههای سخنگوی دولت پاکستان دنبال کنیم؟»
این اعتراض نشان میدهد که سران رژیم صهیونیستی در موضع بسیار دشواری قرار گرفتهاند. از یک سو، آتشبس میان آمریکا و ایران بدون هماهنگی با تلآویو صورت گرفته و از سوی دیگر، این رژیم عملاً در این معادله حذف شده است. رژیم صهیونیستی که همواره خود را شریک اصلی آمریکا در جنگ علیه ایران معرفی میکرد، اکنون باید شاهد باشد که آمریکا بدون مشورت با این رژیم، آتشبس را پذیرفته است. این سکوت میتواند نشانهای از اختلاف عمیق میان آمریکا و رژیم صهیونیستی باشد.
آنچه از واکنشهای منطقهای برمیآید این است که آتشبس میان ایران و آمریکا، معادلات منطقهای را به طور کامل تغییر داده است. در حالی که کشورهای عربی مانند مصر و عراق از توقف جنگ استقبال میکنند، رژیم صهیونیستی در سکوتی معنادار فرو رفته است.
این سکوت میتواند نشانههای متعددی داشته باشد. نخست اینکه رژیم صهیونیستی از این توافق بسیار ناراحت است و هنوز نتوانسته است موضع خود را در قبال آن مشخص کند. دوم اینکه این رژیم احساس میکند که از سوی آمریکا تنها گذاشته شده و در تصمیمگیریها مشارکت داده نشده است. سوم اینکه رژیم صهیونیستی در حال ارزیابی پیامدهای این توافق برای خود است و هنوز آمادگی اعلام موضع رسمی را ندارد.
از سوی دیگر، استقبال کشورهای عربی از آتشبس نشان میدهد که این کشورها خواستار کاهش تنش در منطقه هستند. این کشورها که سالها تحت فشار آمریکا برای عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی بودند، اکنون میبینند که آمریکا خود در برابر ایران عقبنشینی کرده است. نهایتا موضع جو کنت در مورد نیاز به مهار رژیم صهیونیستی نشان میدهد که حتی در داخل آمریکا نیز برخی به این باور رسیدهاند که رژیم صهیونیستی مانعی برای صلح در منطقه است. این موضع میتواند نشانهای از تغییر رویکرد آمریکا در قبال این رژیم باشد.
آتشبس میان ایران و آمریکا نه تنها معادلات نظامی، بلکه معادلات سیاسی منطقه را نیز تغییر داده است. کشورهای عربی در حالی از این توافق استقبال میکنند که رژیم صهیونیستی در سکوت فرو رفته است. این سکوت میتواند نشانهای از شکست استراتژیک این رژیم در جنگ علیه ایران باشد. آنچه مسلم است، این است که منطقه خاورمیانه پس از این آتشبس، دیگر همان منطقه قبل نخواهد بود و رژیم صهیونیستی باید خود را با واقعیتهای جدید منطقهای وفق دهد.
