مقاومت در بیان امامین انقلاب
مفهوم «مقاومت» در نگاه قرآنی یکی از کلیدیترین موضوعاتی است که امامین انقلاب، بهویژه رهبر معظم انقلاب اسلامی، بارها و بارها بر آن تأکید کردهاند. ایشان مسئله مقاومت را نه تنها یک روش مقطعی، بلکه یک مکتب و یک دستگاه فکری جامع میدانند؛ تا جایی که در سال ۱۳۹۸ از مجموعه اندیشههای امام خمینی (ره) به عنوان «مکتب مقاومت» یاد شد و تأکید گردید که این مکتب ریشه در تعالیم محکم و تغییرناپذیر قرآن کریم دارد. بر همین اساس، از جوانان نیز خواسته شده است که برای فهم بهتر این حقیقت، به آیات قرآن رجوع کنند و مبانی مقاومت را از متن وحی استخراج نمایند.
با مرور آیات قرآن کریم آشکار میشود که:
نخست آنکه مواجهه حق و باطل یک قانون دائمی و قطعی در هستی است.
قرآن به ما میآموزد که جهان بر اساس تقابل دو جریان شکل گرفته است: جریان هدایت و جریان ضلالت. این رویارویی، نه یک حادثه تصادفی تاریخی، بلکه یک سنت همیشگی الهی است. در بسیاری از موقعیتها، ممکن است جبهه باطل از قدرت ظاهری، امکانات گسترده یا تبلیغات عظیم برخوردار باشد؛ اما قرآن تصریح میکند که این برتری ظاهری بخشی از امتحان الهی است. این امتحانها فرصتهایی برای رشد، استقامت، تربیت روح و بالفعل شدن استعدادهای پنهان انسان و جامعه هستند؛ آزمونهایی که اگر بهدرستی پیموده شوند، انسان را به مقام قرب الهی میرسانند.
دوم آنکه این برتری ظاهری باطل، پرسشهای مهمی را در ذهن اهل حق ایجاد میکند.
در چنین میدانهای دشواری، پرسشهایی طبیعی پدید میآیند:
- آیا در برابر دشمنان بسیار و قدرتمند باید ایستاد یا تسلیم شد؟
- نتیجه مقاومت چه خواهد بود؟
- آیا اصلاً میتوان دشمنی قدرتمند را شکست داد؟
- آیا هزینههای ایستادگی ارزش پرداختن دارد؟
- در برابر فشارهای بیرونی و روانی، راه درست تسلیم است یا مقاومت؟
نکته شگفتانگیز این است که بخش قابل توجهی از قرآن دقیقاً برای پاسخ دادن به این پرسشها نازل شده است. قرآن، انسان مؤمن را تنها نمیگذارد، ذهن او را روشن میکند و به او نشان میدهد که حقیقت مقاومت چیست و مسیر درست کدام است
پاسخ قرآن:
قرآن ابتدا دستور میدهد که جامعه مؤمن باید توانمندسازی، ظرفیتسازی و قدرتسازی را در همه عرصهها در اولویت قرار دهد. این فرمان در آیهای آمده که ستون فکری مکتب مقاومت به شمار میآید:
﴿وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ وَمِن رِباطِ الخَيلِ﴾
(انفال، ۶۰)
تا میتوانید در برابر دشمن، قدرت فراهم کنید.
این قدرت شامل حوزههای گوناگون است:
علم، اقتصاد، صنعت، فرهنگ، فناوریهای نوین، قدرت نظامی و استقلال سیاسی. آنچه امروز در قالب مفاهیمی مانند «اقتصاد مقاومتی»، «تولید علم»، «پیشرفت فناوری» و «تقویت بنیه دفاعی» مطرح میشود، ترجمه همین اصل قرآنی است.
مرحله بعد: تصمیم قطعی قرآن «مقاومت» است
قرآن پس از دستور قدرتسازی، مسیر درست را «ایستادگی پیوسته» معرفی میکند. یکی از زیباترین نمونههای تاریخی قرآن در این زمینه، داستان رودررو شدن سپاه طالوت با لشکر عظیم جالوت است:
﴿وَلَمّا بَرَزوا لِجالوتَ وَجُنودِهِ قالوا رَبَّنا أَفرِغ عَلَينا صَبْرًا وَثَبِّت أَقدامَنا وَانصُرنا عَلَى القَومِ الكافِرينَ﴾
(بقره، ۲۵۰)
و آنگاه که در برابر جالوت و سپاهیانش قرار گرفتند، گفتند: پروردگارا! بر ما صبر فرو ریز، گامهایمان را استوار بدار و ما را بر قوم کافر پیروز گردان.
این آیه نشان میدهد که اهل حق، در دشوارترین لحظات تاریخ، به جای عقبنشینی، طلب ثبات قدم میکردند و راه پیروزی را در مقاومت میدیدند.
تأکید قرآن بر ایستادگی در زمان پیامبر اسلام (ص)
قرآن در دوران رسالت پیامبر اکرم (ص) نیز دستور مقاومت را صادر میکند و میفرماید:
﴿فَاستَقِم كَما أُمِرتَ وَمَن تابَ مَعَكَ وَلا تَطغَوا ۚ إِنَّهُ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ﴾
(هود، ۱۱۲)
پس استقامت کن همانگونه که مأمور شدهای، و کسانی که با تو توبه کردهاند نیز چنین کنند؛ و سرکشی مکنید، که خداوند به اعمال شما بیناست.
در این آیه، ثبات قدم نه یک انتخاب، بلکه یک تکلیف الهی و یک راه رشد معرفی شده است.
پرهیز شدید قرآن از تسلیم شدن
در کنار دعوت به مقاومت، قرآن از تسلیم شدن و پیروی از مسیرهای انحرافی به شدت نهی میکند:
﴿وَلا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّيطانِ﴾
(بقره، ۲۰۸)
همچنین میفرماید:
﴿قُل إِن كانَ آباؤُكُم وَأَبناؤُكُم ... أَحَبَّ إِلَيكُم مِنَ اللَّهِ وَرَسولِهِ وَجِهادٍ في سَبيلِهِ فَتَرَبَّصوا حَتّى يَأتيَ اللَّهُ بِأَمرِهِ﴾
(توبه، ۲۴)
و در آیهای دیگر هشدار میدهد:
﴿وَلا يَزالونَ يُقاتِلونَكُم حَتّى يَرُدّوكُم عَن دينِكُم إِنِ استَطاعوا﴾
(بقره، ۲۱۷)
این آیات نشان میدهند که تسلیم شدن در برابر فشار دشمن، نه تنها راهحل نیست، بلکه زمینه گمراهی و از دست دادن هویت و ایمان است.
