مؤلف: محمود رجبی
آدمی پیوسته با بسیاری از گزینههای رفتاری مواجه است که حق انتخاب همهی آنها را ندارد و بایستی چشم خود را به بعضی از دیدنیها ببندد، به بخشی از شنیدنیها گوش فرا ندهد، همگام با رشد قوای بدنی، فکری و عاطفی و درهم تنیدن روابط گوناگون اجتماعی و افزایش اندوختههای علمی و مهارتهای عملی، دایره گزینهها به صورت تصاعدی گسترش مییابد، به طوری که در هر لحظه هزاران کار میتوان انجام داد و گزینش کارها دشوار میشود.
برای ترجيح و تعیین گزینهها، عوامل گوناگونی وجود دارد که از جمله میتوان به شکوفایی غرایز، عادات، تقلید، تلقین و سایر عوامل روانی و اجتماعی اشاره کرد. اما مهم تر از همه، عامل عقلانی یعنی «گزینش آگاهانه» است که با در نظر گرفتن همه گزینهها و بررسی تأثیر هر یک در سعادت و کمال نهایی انسان، ترجيح و تعیین گزینههای برتر، والاتر و ارزشمندتر را به عهده میگیرد و نقش خود را در شکل گیری اراده انسانی ایفا میکند. راز برتری حقیقی انسان را باید در برخورداری از همین عامل و به کارگیری آن جستجو کرد.
کتاب سلسله دروس اندیشههای بنیادین اسلامی «انسان شناسی» که به قلم محمود رجبی نگارش یافته است. نگاهی آگاهانه در رابطه با انسان به ما میدهد و ما را با گزارههای علمی خود کمک میکند که در عمل جز به خلیفة اللهی راضی نشویم. این کتاب توسط انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمت الله علیه) پس از سومین ویرایش در سال 1379 به چاپ رسیده است. تعداد صفحات کتاب 208 صفحه است که شامل ده فصل میباشد. فصول مختلف کتاب بر سه محور انسان و اسلام، انسان و دین و اسلام و انسان گرایی واقع شده است.
حجة الاسلام والمسلمین محمود رجبی نویسنده این کتاب در سال 1330 هجری شمسی در شهیدیه جاسب به دنیا آمدهاند. پدر ایشان مرحوم غلامحسین رجبی به روحانیت شیعه و راه مقدس آن علاقه وافری داشتند به همین جهت دو سال پس از تولد فرزند مبارکشان به همراه خانواده به قم آمدند. محمود رجبی تحصیلات علوم دینی را در مدرسه علمیه آیة الله العظمی گلپایگانی (ره) آغاز کرد؛ سپس در سال 1350 به درس خارج فقه و اصول استادان برجسته حوزه علمیه قم راه یافت و سالها از محضر آنان بهره برد.
حجة الاسلام والمسلمین محمود رجبی در سالهای زندگانی خود تا به امروز، خدمات علمی و فرهنگی بسیاری از خود برجای نهاده است. بخشی از تدریس او مربوط به مؤسسه در راه حق و مؤسسه امام خمینی (ره ) است. بخشی از فعالیتهای علمی و فرهنگی وی تهیه متون و منابع درسی در دو رشته «تفسیر و علوم قرآن» و «جامعهشناسی» است او از این رهگذر کتابهای متعددی را تألیف کرده که از آن جمله میتوان به کتابهای «روش تفسیر قرآن»، «شناخت قرآن»، «اعجاز قرآن»، «انسان شناسی» و «قرآن شناسی» را نام برد. او همچنین کتابهای «درآمدی به جامعه شناسی اسلامی»، «تاریخچه جامعه شناسی»، «مبانی جامعه شناسی» و «تاریخ تفکرات اجتماعی» را در قلمرو علوم اجتماعی به رشته تحریر درآورده است. ایشان در زمینه ترجمه نیز کتاب «عوامل ضعف المسلمین» نوشته عاطف الزین را به فارسی ترجمه کرده است .
کتاب سلسله دروس اندیشههای بنیادین انسانشناسی سومین کتاب از سری کتابهای طرح ولایت است که به بررسی محورهای اساسی انسان شناسی میپردازد، محورهای مورد بحث در این کتاب علاوه بر آن که به خودی خود بخشی از دغدغهها و دل مشغولیهای هر انسانی به ویژه دانشمندان و انسانهای فرزانه است، از مبانی موضوعات مورد بررسی در فلسفه اخلاق، فلسفه حقوق و فلسفه سیاست به شمار میآید و هرگونه موضع گیری نسبت به این محورها زمینه را برای ساماندهی نظریه خاصی در آن مباحث فراهم میسازد.
مباحث کتاب در فضایی مطرح میشود که این اصل مسلم، پذیرفته شده است که شناخت هویت واقعی انسان و هدف آفرینش وی و چگونگی دستیابی به آن، در گرو بهره گیری از رهاوردهای وحیانی در کنار دستاوردهای قطعی عقلی و تجربی است. از این رو، روح حاکم بر بخش مهمی از مباحث کتاب را تبیین دیدگاههای انسان شناختی برگرفته از قرآن کریم و آموزههای دین مبین اسلام تشکیل میدهد.
مطالب فصول مختلف کتاب به بررسی موضوعات مختلف حول محور انسان پرداخته است در فصل نخست، به تبیین مفهوم انسان شناسی، اهمیت مباحث انسان شناختی، بحران انسان شناسی معاصر و ویژگیهای انسان شناسی دینی پرداخته شده است. در فصل دوم و سوم، مسأله انسان مداری (اومانیسم) و نسبت سنجی میان انسان مداری و اسلام و مسأله از خود بیگانگی و نمودهای آن از منظر قرآن کریم بررسی میشود. فصل چهارم و پنجم، به بررسی جایگاه انسان در نظام آفرینش از منظر قرآن و تکساحتی یا چندساحتی بودن انسان پرداخته است. در فصل ششم و هفتم سرشت مشترک و فطرت انسانی به همراه نقد و بررسی آزادی و اختیار آدمی و شبهات آن طرح میگردد. فصل هشتم و نهم به بررسی و تبیین مبانی رفتار اختیاری انسان و تبیین کمال واقعی و نهایی انسان اختصاص یافته است و آخرین فصل عهده دار بررسی نوع رابطه دنیا و آخرت از دیدگاههای مختلف است و در پایان همین فصل موضوع شفاعت و شبهات پیرامون آن طرح و پاسخ داده میشود.
در تالیف کتاب مؤلف از هفتاد منبع معتبر علمی و اسلامی مرجع استفاده کردهاند و بنا بر اذعان خودشان در مقدمه کتاب بیشترین بهره را در راستای نگارش این کتاب از کتب و مطالب علامه مصباح(حفظه الله تعالی) برده اند. پس از نگارش اولیه کتاب مطالب در بوته نقد توسط اساتید مختلف و دانشجویان متعدد قرار گرفته است سپس کاستیهای آن بر طرف گشته و در ویرایش سوم چاپ شده است.
