دیپلماسی در اسلام؛ دیپلماسی التماسی و سازش با دشمن غیرشرافتمندانه ممنوع
۱. اسلام آئین جامع مهر و قهر است. مُّحَمَّدࣱ رَّسُولُ ٱللَّهِۚ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ أَشِدَّآءُ عَلَى ٱلْكُفَّارِ رُحَمَآءُ بَيْنَهُمْۖ (فتح:۲۹) محمّد (ص) فرستاده خداست؛ و كسانى كه با او هستند در برابر كفّار سرسخت و شديد، و در ميان خود مهربانند. از این رو، گرچه اسلام آيين صلح و صفا و محبت است حتی نسبت به کفار غیر حربی و متجاوز (ممتحنه:۸)، اما دین غیرت و حمیّت نیز است، لذا در برابر دشمن متجاوز و کافر حربی، دستور نفی ارتباط همکاری می دهد.(ممتحنه:۹)
۲. گفتمان مقاومت و نفی سازش با دشمنان نسخه نجاتبخش امّت اسلامی است. فَلَا تُطِعِ ٱلْكَٰفِرِينَ وَجَٰهِدْهُم بِهِۦجِهَادࣰا كَبِيرࣰا (فرقان:۵۲) بنا بر اين از كافران اطاعت مكن، و بوسيلۀ آن [مقاومت و عدم اطاعت از کفار] با آنان جهاد بزرگى بنما!
رهبر شهید حضرت آیت الله العظمی امام خامنه ای با توجه به صدر آیه، «جهاد کبیر» را "عدم تبعیّت" تفسير کردند. (بیانات رهبری در مراسم ارتحال امام راحل: ۱۳۹۵/۳/۱۴)
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ ٱتَّقِ ٱللَّهَ وَلَا تُطِعِ ٱلْكَٰفِرِينَ وَٱلْمُنَٰفِقِينَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمࣰا (احزاب:١) اى پيامبر! تقواى الهى پيشه كن و از كافران و منافقان اطاعت مكن كه خداوند عالم و حكيم است.
به تعبیر مفسرین از خطرناكترين پرتگاهها و خطوط انحرافى بر سر راه رهبران بزرگ مطرح کردن پيشنهادهاى سازشكارانه از ناحيه مخالفان است، همان طور كه در شان نزول آیه فوق آمده است. (ر.ک. تفاسیر المیزان و نمونه ذیل آیه فوق)
راهکار در برابر این خطر و انحراف بزرگ، همان مقاومت و پرهیز از پیروی و سازشگری با آنهاست. دستور مقاومت و جهاد و مقابله با کفار از اصول فراموش شده جهان اسلام در دنیای معاصر است.
۳. جهاد مقدّس و برخورد قهرآمیز و پشیمان کننده با کفار حربی و متجاوز مانند آمریکای جنایتکار و رژیم صهیونی باید سرلوحه کار ما قرار گیرد. این دستور پروردگار است که فَإِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَضَرْبَ ٱلرِّقَابِ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّواْ ٱلْوَثَاقَ ...(محمد:۴) هنگامى كه با كافران (جنايتپيشه) در ميدان جنگ رو به رو شديد گردنهايشان را بزنيد.
۴. متجاوز را باید ادب کرد و درس عبرت و پشیمان کننده داد نه آنکه مماشات کرد. در برابر دشمن متجاوز باید ایستادگی و مقاومت کرد. دفاع مشروع، حق مسلّم و طبیعی هر کشوری است. (ماده ۵۱ منشور ملل متحد). از متجاوز باید مطالبه کرد نه التماس.
۵. گرچه مذاکره برای صلح و آتشبس اگر از روی اقتدار و دست برتر و برای تحمیل اراده خود و احقاق حق و پایان دادن به جنگ باشد، جایز است، اما دیپلماسی التماسی و مذاکره با آمریکای جنایتکار و مستکبر و پیمان شکن، شرافتمندانه و عاقلانه نیست؛ زیرا منطق مذاکره داد و ستد است، چیزی بدهیم و چیزی بگیریم. لذا، مذاکره بر روی حقوق مسلّم و توانمندیهای دفاعی مثل موشک و پهباد و صنایع و ابزار و ادوات نظامی و یا عوامل توسعه و پیشرفت کشور، خلاف عقل است. مگر هیچ عاقلی از حقوق مسلّم یا توامندی دفاعی خود می تواند صرفنظر کند؟!
همانطور که رهبر شهید حضرت آیتالله خامنهای فرمودند: "مذاکره با آمریکا عاقلانه، هوشمندانه و شرافتمندانه نیست. دلیل تجربه!" علاوه بر آنکه هیچ تأثیری در رفع مشکلات کشور ندارد؛ این را باید ما درست بفهمیم. اینجور به ما وانمود نکنند که اگر نشستیم پشت میز مذاکره با آن دولت، فلان مشکل یا فلان مشکل حل میشود؛ نخیر، از مذاکرهی با آمریکا هیچ مشکلی حل نمیشود. دلیل: تجربه. (۱۳۹۳/۱۱/۱۹)
تنگه هرمز یک موهبت الهی و موقعیت طبیعی استراتژیک است. به آمریکا چه ارتباطی دارد که در مدیریت یا درآمد آن ادعای شراکت کند و چرا باید با آنها در این امور مذاکره کنیم.
غنی سازی اورانیوم و استفاده صلح آمیز مثل استفاده در پزشکی، انرژی پاک، علم و تکنولوژی و صنعت و کشاورزی یک حق طبیعی است که باعث توسعه، پیشرفت و رفاه کشور می شود. ۱۰ سال قبل از انقلاب اسلامی در بند ۱ ماده ۴ NPT به عنوان (inalienable right) حق مسلّم و غیرقابل واگذاری برای همه کشورهای عضو از جمله ایران به رسمیت شناخته شده است.
۶. در منطق قرآن، دعوت به مذاکره از موضع ضعف، جایز نیست. فَلَا تَهِنُواْ وَتَدْعُوٓاْ إِلَى ٱلسَّلْمِ وَأَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ وَٱللَّهُ مَعَكُمْ (محمد:٣٥)
نتیجه: در برابر دشمن متجاوز باید ایستادگی و مقاومت کرد. دفاع مشروع، حق مسلّم و طبیعی هر کشوری است. از متجاوز باید مطالبه کرد نه التماس. مذاکره اگر از موضع اقتدار و برای احقاق و تثبیت حقوق باشد جایز است؛ اما مذاکره بر سر حقوق مسلّم و توانمندیهای دفاعی کشور غیرشرافتمندانه و ممنوع است. مسلّم و توانمندیهای دفاعی کشور غیرشرافتمندانه و ممنوع است.
سید ابراهیم حسینی
دانشیار حقوق عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
