خروج آمریکا از منطقه؛ مطالبهای حقوقی یا ضرورتی راهبردی؟
خروج آمریکا از منطقه؛ مطالبهای حقوقی یا ضرورتی راهبردی؟
به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی، در برنامه «پاتوق گفتگو» که در مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) برگزار شد، موضوع «خروج آمریکا از منطقه؛ امری قانونی یا غیرقانونی؟» با حضور کارشناسان مورد واکاوی قرار گرفت. در این نشست، استاد کاظمی به تبیین ادله مخالفان یا منتقدانِ صرفاً حقوقی بودن این مطالبه پرداخت، استاد دوستی ادله موافقان و مبانی راهبردی اخراج آمریکا را بیان کرد و دکتر حسینی به جمعبندی مباحث بر اساس قواعد بینالملل پرداخت.
تأملات منتقدان در اصالتِ نگاهِ صرفاً حقوقی (استاد کاظمی):
در این دیدگاه، عنوان «خروج قانونی» دارای ابهام است؛ چرا که خروج یا حضور آمریکا غالباً بر اساس معاهدات دوجانبه با کشورهای منطقه (مانند امارات یا عربستان) صورت میگیرد و از منظر حقوق بینالملل، شخص ثالث (ایران) به سختی میتواند در توافق دو کشور دیگر دخالت کند. همچنین تقلیل دادن مسئله به یک حق حقوقیِ صِرف، مانند یک کاریکاتور است که ابعاد سیاسی، فقهی و اجتماعی آن دیده نشده باشد. منتقدان معتقدند درخواست مستقیم از آمریکا برای خروج، ممکن است به حضور آنها مشروعیت ببخشد. علاوه بر این، بسیاری از کشورهای منطقه با بحران مشروعیت روبرو هستند و بقای خود را در گرو حضور آمریکا میبینند؛ لذا صرفِ مطالبه حقوقی بدون در نظر گرفتن واقعیتهای سیاسی و راه حلهای جایگزین، کارآمدی لازم را نخواهد داشت. بر اساس قواعد ثانویه، ایران تنها زمانی میتواند اعتراض کند که این معاهدات دوجانبه باعث اضرار به شخص ثالث شود که در آن صورت حق مطالبه غرامت یا مقابلهبهمثل در چارچوبی محدود وجود دارد.
ادله موافقان و ضرورتهای راهبردی (استاد دوستی):
موافقان با استناد به بیانات مقام معظم رهبری، حضور آمریکا را منشأ فساد، شرارت و تفرقه در منطقه میدانند. آمریکا دشمن واقعی مردمسالاری است و با حمایت از حکومتهای پادشاهی که با صندوق رأی بیگانه هستند، مانع تحقق دموکراسی در منطقه میشود. راهبرد اصلی نظام، رسیدن به نظم نوین غرب آسیا بدون حضور آمریکا و بر پایه «همزیستی بدون آمریکا» است. در این دیدگاه، مطالبه اخراج آمریکا نه تنها یک حق، بلکه یک تکلیف برای پایان دادن به فتنه و ویرانی در کشورهایی نظیر عراق و افغانستان است. هدف نهایی، اتحاد با ملتهای منطقه برای دستیابی به نظمی است که زیر یوغ و سلطه استکبار نباشد.
جمعبندی و تبیین حقوقی (دکتر حسینی):
اگرچه کشورها در روابط بینالملل بر اساس اصل حاکمیت اختیار دارند، اما آمریکا مانند یک «سرطان» است که داوطلبانه خارج نمیشود و باید اخراج شود. از منظر حقوق بینالملل، چندین مبنا برای این مطالبه وجود دارد:
۱. ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد: آمریکا با توسل به زور و تهدید، قواعد بنیادین بینالمللی را نقض کرده است.
۲. دفاع مشروع (ماده ۵۱ منشور): با توجه به تجاوزات آمریکا، حق ذاتی دفاع مشروع برای ایران ایجاد شده که تا زمان ریشهکن شدن منشأ ناامنی ادامه دارد.
۳. منع مداخله (ماده ۲ بند ۷): آمریکا با دخالت در امور داخلی کشورها (مانند تعیین تکلیف برای مقامات عراق یا اعمال تحریمها)، حاکمیت ملی دولتها را نقض کرده است.
۴. قاعده عدم اضرار: هیچ معاهدهای نباید به منافع کشور ثالث ضربه بزند.
در نهایت، **«حق گرفتنی است، نه دادنی»**؛ لذا ایران باید با استفاده از ابزارهای قدرتی خود (مانند مدیریت تنگه هرمز) و ایجاد قواعد عادلانه، نظم نوین منطقه را رقم بزند، چرا که دشمن بدون فشار و اجبار عقبنشینی نخواهد کرد.
