بنیانهای ایدئولوژیک و اجتماعی؛ تقابل تمدنی و وحدت ملی
جنگ، پدیدهای عریانکننده است. در هیاهوی بمبها و موشکها، شعارها رنگ میبازند و نقابها فرو میافتند. دو جنگ اخیر، نهتنها یک نبرد سختافزاری، که یک رویارویی تمدنی و ایدئولوژیک تمامعیار بود که بنیانهای فلسفی تمدن غرب را به چالش کشید و همزمان، ظرفیتهای عظیم اجتماعی و معنوی ایران را به نمایش گذاشت. اینجا، هم تحلیل ماهیت دشمن ضروری است و هم تحلیل ماهیت خود؛ یکی برای شناخت میدان نبرد، و دیگری برای یافتن منبع قدرت.
از یک سو، چیزی که به وضوح نمایان شد، ماهیت واقعی لیبرالدموکراسی غربی بود. نظامی که خود را پرچمدار حقوق بشر و کرامت انسانی معرفی میکند، در میدان عمل نشان داد که این ارزشها تنها تا جایی اعتبار دارند که مزاحم منافع سرمایه و قدرت نباشند. در برابر کشتار هزاران بیگناه، سکوتی مرگبار از سوی مدعیان حقوق بشر حاکم شد. اما این سکوت از سر ناتوانی نبود، بلکه آمیخته به رضایت بود. اعتراض اپوزیسیون غربی نه به خود جنایت، که به ناکارآمدی و عدم موفقیت در تحقق کامل اهداف این جنایات بود. این رویکرد، حقیقت تلخی را فاش کرد، در این منظومه فکری، انسان نه یک هدف، که ابزاری برای خدمت به چرخ سرمایه است. "لیبرالیسم گرگمنشانه" با تقدیس فردگرایی افراطی و سود شخصی، تمام پیوندهای اخلاقی را گسسته و "دموکراسی روبهمنشانه" با انتخابات نمایشی و مهندسی افکار عمومی، توهم آزادی را میفروشد. این دو بال، همان نیروی محرکه استعمار نوین هستند که دیگر با اشغال مستقیم، بلکه با شبکههای مالی و رسانهای عمل میکند. جنگ رمضان، این نظام را در مقابل چشمان جهانیان به محاکمه کشید و تناقض بزرگ آن را عیان کرد، دفاع از حقوق بشر در کنار حمایت از رژیمهای اشغالگر و جنایتکار. این فروپاشی تدریجی اعتبار، خلأیی ایجاد کرده که نظامهای مدعی معنویت میتوانند آن را پر کنند.
درست در همین نقطه، روی دیگر سکه خود را نشان داد، خیزش ایمان و هویت در جامعه ایرانی. بزرگترین بازدارنده ایران نه موشکها، که میلیونها انسانی بودند که به خیابانها آمدند. تحلیل پدیدهای نظیر "اجتماع امام رضاییها"، کلید فهم این قدرت نرم مهارناشدنی است. این اجتماع صرفاً یک راهپیمایی مذهبی یا سیاسی نبود؛ یک بیعت عمومی بود. بیعتی که سه لایه هویتی را به شکلی جداییناپذیر به هم گره زد، عاطفه دینی، اراده اجتماعی و کنش سیاسی. عاطفه دینی، نیروی محرکهای بود که امر قدسی را از حصار حرم به متن خیابان آورد و فضای عمومی را با منطق محبت و همبستگی تسخیر کرد. در این میان، خانوادهها و کودکان حضوری پررنگ داشتند و ثابت کردند که جامعه ایران، فرسوده و اتمیزه نشده، بلکه شبکهای زنده از تعلقات است. این حضور، یک اراده اجتماعی قدرتمند بود که به دشمن فهماند "تجزیه ایران" یک خیال خام است.
این هرم سهوجهی در رأس خود به یک کنش سیاسی راهبردی گره میخورد، بیعت با ولایت. این بیعت، یک آیین تشریفاتی نیست، یک قرارداد سیاسی-اعتقادی زنده است که در آن، مردم از مشاهدهگرانی منفعل به کنشگرانی متعهد بدل میشوند. آنها با این کار، منبع اصلی قدرت نظام را که پیوند رهبری و مردم است، در برابر چشمان جهانیان تجدید و تثبیت کردند. پیام این اجتماع بزرگ روشن بود، پایگاه اجتماعی نظام، نه بر سر سفره اقتصاد که در گرهخوردگی عمیق ایمان و سیاست بنا شده است. این همان "عقلانیت عاطفی" است؛ استفاده هوشمندانه از عواطف عمیق مذهبی برای ایجاد بزرگترین سپر دفاعی.
بنابراین، نبرد ایدئولوژیک و اجتماعی، اگر نگوییم مهمتر، قطعاً کمتر از نبرد نظامی نیست. جهان غرب با جنگ، نقاب خود را انداخت و چهره واقعیاش را به نمایش گذاشت. در مقابل، ایران با تکیه بر پشتوانه اجتماعی و ایمانی خود، نهتنها یک قدرت نظامی، که یک "تمدن بدیل" با محوریت معنویت و عدالت را به نمایش گذاشت. جنگی که برای نابودی ایران طراحی شده بود، در نهایت به صحنهای برای اثبات حقانیت مسیر و نمایش قدرت ایمان بدل شد. این بزرگترین دستاورد نرم ایران در این نبرد است، نشان دادن این حقیقت که در دنیایی که لیبرالیسم غربی در حال فروپاشی اخلاقی است، هنوز ارادههایی هست که بر پایه ایمان میتوانند در برابر تمام جهان بایستند و از نو، تاریخ را به نام خود رقم بزنند.
