بازخوانی ۱۲ فروردین: زمانی که ولایت به سرزمین ایران رسید
دوازدهم فروردین ماه سال ۱۳۵۸، روزی است که در تاریخ معاصر ایران، نقطه عطفی بیبدیل محسوب میشود. روزی که ملت ایران با حضور در پای صندوقهای رأی، مسیر تاریخ خود را برای همیشه تغییر دادند و جمهوری اسلامی را به عنوان نظام حاکم بر کشور برگزیدند. اما آنچه این روز را فراتر از یک رویداد سیاسی معمولی قرار میدهد، پیوند عمیق و ناگسستنی آن با مفهوم ولایت است؛ مفهومی که ریشه در اعماق تاریخ و فرهنگ این سرزمین دارد و در سوره «بلد» قرآن کریم به زیباترین شکل بیان شده است.
وقتی از ولایت سخن میگوییم، از پیوندی سخن میگوییم که فراتر از یک رابطه سیاسی یا اجتماعی است. ولایت در حقیقت، پیوندی معنوی و وجودی میان انسان، سرزمین و حاکمیت الهی است. این پیوند در طول تاریخ، سرزمینهای مختلفی را به حرم تبدیل کرده است؛ از مکه و مدینه گرفته تا نجف و کربلا. حال پرسش این است: آیا ۱۲ فروردین ۱۳۵۸، نقطهای بود که این حرمت و قداست به سرزمین ایران نیز منتقل شد؟ پاسخ این پرسش، نیازمند تأملی عمیق در مفهوم «بلد» و نسبت آن با «ولایت» است.
سوره بلد: کلید فهم رابطه سرزمین و ولایت
قرآن کریم در سوره بلد، یکی از مهمترین کلیدهای فهم دینی ما را درباره نسبت میان سرزمین و ولایت ارائه داده است. در آیات آغازین این سوره میخوانیم: «لا أُقْسِمُ بِهذَا الْبَلَدِ؛ وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهذَا الْبَلَدِ»؛ یعنی قسم به این سرزمین و تو در آن حلول کردهای. این آیه به روشنی نشان میدهد که شرافت یک سرزمین، به حضور و امتداد ولایت در آن بستگی دارد.
نکته بسیار ظریف اینجاست که قرآن کریم در ادامه این آیات، به ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام قسم یاد میکند. این تصریح، تأکیدی است بر این واقعیت که شرافت حرم، ریشه در حلول حقیقت ولایت دارد؛ حقیقتی که از آدم علیه السلام شروع شده، تا ابراهیم و اسماعیل امتداد یافته و به محمد و آل او صلوات الله علیهم اجمعین رسیده است. به تعبیر دیگر، سرزمینی که ولایت در آن حلول کند، به درجهای از شرافت میرسد که در دایره قسمهای عظیم الهی قرار میگیرد.
تاریخ اسلام نشان میدهد که این شرافت و قداست، همواره با حرکت ولایت همراه بوده است. وقتی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مکه به مدینه هجرت کردند، هویت سرزمین یثرب نیز به طور کامل دگرگون شد. سنگ و خاک و چوب یک سرزمین، با حضور و امتداد ولایت، به حرم مبدل گشت. این همان اکیری است که ولایت دارد؛ اکسیری که میتواند از سنگ و چوب و فلز، حرم بسازد.
این انتقال شرافت، پدیدهای نیست که تنها در تاریخ گذشته رخ داده باشد. بلکه باید پرسید: آیا ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ نیز چنین انتقالی را به همراه داشت؟ آیا قیام ملت ایران در آن روز، ولایت را به سرزمین ایران منتقل کرد و حرمی دیگر آفرید؟
خمینی کبیر، رهبر فقید انقلاب اسلامی ایران، در پیام خود درباره ۱۲ فروردین فرمودهاند: «صبحگاه ۱۲ فروردین - که روز نخستین حکومت اللّه است - از بزرگترین اعیاد مذهبى و ملى ماست. ملت ما بايد اين روز را عيد بگيرند و زنده نگه دارند.»
این جمله، حاوی نکات عمیقی است. نخست آنکه، ۱۲ فروردین را «روز نخستین حکومت الله» نامیدهاند. حکومت الله یعنی حکومتی که در آن، ارزشهای الهی حاکم است و قانون الهی، مبنای حکمرانی قرار میگیرد. این، همان چیزی است که ولایت در معنای حقیقی خود بدان اشاره دارد.
اما ولایت به معنای واقعی، تنها یک امر ذهنی و اعتقادی نیست. ولایت یعنی پیوند عمیق میان مردم، یعنی قیام آنها به قسط در امتداد آرمان الهی، و به تعبیر دقیقتر، همان تشکیل حکومت الهی است. ولایت در این معنا، پیوند و قیام و حرکت است؛ نه سکون و رکود و امید واهی. بنابراین، ۱۲ فروردین تنها یک روز رأیگیری نبود؛ بلکه روزی بود که ملت ایران، پیوند خود با ولایت را به صورت عملی و عینی نشان دادند.
اکنون که در سال ۱۴۰۵ هجری شمسی قرار داریم، اهمیت ۱۲ فروردین، ابعاد تازهای یافته است. در این سال، ایران درگیر جنگی تحمیلی از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی است؛ جنگی که بار دیگر، مفهوم دفاع مشروع و حق حاکمیت ملی را در کانون توجه قرار داده است.
از منظر حقوق عمومی، مشروعیت یک نظام سیاسی تنها در لحظه تأسیس خلاصه نمیشود، بلکه در توان آن نظام برای دفاع از کیان حاکمیت و حقوق عامه در بحرانیترین لحظات تجلی مییابد. تهاجم اخیر مستکبران به خاک ایران و شهادت مظلومانه رهبر فقید انقلاب در مسیر صیانت از مرزها، لایه جدیدی از معنا را به مفهوم جمهوری اسلامی بخشیده است.
در چنین شرایطی، صندوقهای رأی دیروز، به سنگرهای دفاع از میهن گره خوردهاند تا ثابت کنند که حاکمیت ملی، بدون آمادگی برای ایثار، معنا نخواهد داشت. ۱۲ فروردین ۱۴۰۵، بازخوانی این اصل بنیادین است که حق بر دفاع مشروع، ریشه در حق بر تعیین سرنوشت دارد. ملتی که در سال ۵۸ به استقلال و آزادی رأی داد، امروز با همان اراده پولادین در سنگر محرابگونه دفاع از میهن ایستاده است تا ثابت کند که پیوند میان مردم و حاکمیت، در بستر تلاطمهای جنگ و فشار، نه تنها گسستنی نیست، بلکه مستحکمتر از هر زمان دیگری است.
در شرایطی که دشمن گمان میبرد با ضربه زدن به ارکان نظام میتواند خللی در عزم ملی ایجاد کند، استمرار حاکمیت قانون و ثبات ساختارهای نظام تحت هدایت رهبری جدید، نشان از بلوغ ساختاری و حقوقی جمهوری اسلامی ایران دارد. ۱۲ فروردین امسال، روز تجدید پیمان با آرمانهای آن رهبر شهید و اعلام وفاداری به مسیری است که در آن، صیانت از خاک و قانون، وظیفهای مقدس تلقی میشود.
ما در این پیچ تاریخی، بار دیگر به جهانیان یادآور میشویم که جمهوری اسلامی نه یک رویه تشریفاتی، بلکه حقیقتی برخاسته از بطن اراده ملتی است که آموخته است برای دفاع از میهن و صیانت از حقوق عمومی خود، هزینهای به سنگینی جان بپردازد اما قامت خم نکند. ۱۲ فروردین امسال، روز ایستادگی تمامقد کالبد جمهوریت در پناه روح اسلامیت برای حفظ عزت ایران است.
امروز در سال ۱۴۰۵، در حالی که دشمنان تلاش میکنند این پیوند را تضعیف کنند، ملت ایران بار دیگر نشان دادهاند که این پیوند، گسستنی نیست. ۱۲ فروردین، روزی است که باید به عنوان عید بزرگ مذهبی و ملی، زنده نگه داشته شود؛ چرا که یادآور آن است که ملت ایران، ولایت را پذیرفتهاند و در پناه آن، حاضرند از خاک و قانون خود دفاع کنند.
این همان میراثی است که ۱۲ فروردین برای نسلهای آینده به ارمغان آورده است: پیوندی ناگسستنی میان سرزمین، مردم و ولایت؛ پیوندی که هیچ قدرتی قادر به گسستن آن نیست.
