ایران در عصر جدید جهانی؛ از برجام شکستخورده به شانگهای پیروزمند
پس از دو دهه تلاش بیوقفه برای تعامل با غرب و اثبات حق هستهای خود، جمهوری اسلامی ایران نهتنها با خلفوعدههای مکرر اروپا و آمریکا روبهرو شد، بلکه در نهایت به این نتیجه رسید که راه نجات از انزوا و فشار، نه در نزدیکی به غرب، بلکه در همراهی با شرق و جهان غیرغربی نهفته است. امضای برجام در سال ۲۰۱۵ که با امید به گشایش اقتصادی و سیاسی همراه بود، در عمل به «پاشنه آشیل» ایران تبدیل شد؛ جایی که مکانیسم «اسنپبک» — محصول سادهاندیشی غربگرایان داخلی — امروز به ابزاری برای تهدید دائمی علیه تهران بدل شده است.
اما ایران دیگر همان کشوری نیست که در دام وعدههای توخالی غرب بیفتد. با ناامیدی از بدعهدیهای مکرر تروئیکای اروپایی و شکست ابزارهایی مانند INSTEX که عملاً «سرکارگذاشتن» ایران بود، تهران رویکرد استراتژیک خود را تغییر داد. این تغییر، نه تنها یک تصمیم سیاسی، بلکه پاسخی عینی به تحولات جهانی در حال دگرگونی بود: افول نظام تکقطبی، ظهور محورهای قدرت جدید و شکلگیری نظم چندقطبی.
حضور قدرتمند رئیسجمهور ایران در اجلاس بیستوپنجم سازمان همکاری شانگهای و امضای ۲۰ سند همکاری با چین، روسیه و دیگر اعضا، نقطه عطفی در سیاست خارجی ایران محسوب میشود. این حضور، نه یک نمایش دیپلماتیک، بلکه آغاز دورهای جدید از همکاریهای راهبردی، اقتصادی و امنیتی با قدرتهایی است که نه تنها تحت فشار تحریمی غرب قرار دارند، بلکه بهطور فعال در حال بازتعریف قواعد جهانی — از دلارزدایی تا ایجاد سیستمهای مالی مستقل — هستند.
چین، با خرید ۹۰ درصد نفت ایران و حمایت سیاسی در شورای امنیت، تبدیل به شریکی غیرقابل جایگزین شده است. روسیه، با تجربه جنگ اوکراین و مقاومت در برابر تحریمهای بیسابقه، الگویی برای دور زدن سیستم مالی غربی است. همکاری با این دو قدرت، نه تنها اقتصاد ایران را از وابستگی به دلار رها میکند، بلکه امنیت ملی آن را در برابر تهدیدات غربی تقویت مینماید. رزمایشهای مشترک، توافقهای زیرساختی (مانند قطار سریعالسیر اصفهان-شیراز)، و هماهنگی در محافل بینالمللی، نشاندهنده عمق این همکاری است.
اما این تحول، تنها در سطح دولتی نیست. جامعه سیاسی و رسانهای ایران نیز در حال گذر از توهم غربمحوری است. عصبانیت رسانههای وابسته به جریان غربگرا از موفقیتهای اخیر ایران در شانگهای، نشاندهنده شکست نسخه قدیمی «تعامل با غرب به هر قیمت» است. آنها که روزی برجام را «شکوه تاریخی» خواندند، امروز در مقابل واقعیتی ایستادهاند که حتی نظریهپردازان غربی نیز به آن اعتراف دارند: جهان در حال تغییر است و محور قدرت به سمت شرق و جنوب جهانی در حرکت است.
حضور ایران در شانگهای و بریکس، نه تنها جلوی انزوای بینالمللی را گرفته، بلکه به غرب پیام روشنی داده است: ایران را نمیتوان با تهدید تحریم منزوی کرد. در عوض، هر فشار بیشتر، پیوندهای ایران با محور مقاومت جهانی را عمیقتر میکند. این، پیروزی دیپلماسی انقلابی است — دیپلماسیای که بر پایه استقلال، همکاری متقابل و احترام متقابل استوار است، نه تسلیم و تبعیت.
ایران امروز، در عصر جدیدی قدم گذاشته است: عصری که در آن، شرق نه جایگزین غرب، بلکه گزینهای هوشمندانه، عملی و راهبردی برای ساختن آیندهای مستقل و مقتدر است. و این بار، ایران قصد بازگشت به مسیر شکستخورده گذشته را ندارد.
کلمات کلیدی: ایران، چین، شانگهای، برجام شکست خورده، عصرجدید
