از احیای هشت هزار واحدی تا تعطیلی خاموش؛ روایت دو دولت در یک قاب
اقتصاد ایران در فاصله کمتر از چهار سال، دو تجربه متفاوت را در حوزه تولید و صنعت از سر گذرانده است؛ تجربهای که میتوان آن را در قالب یک «داستان دو دولت» روایت کرد. دولتی که با شعار احیای واحدهای تولیدی کار را آغاز کرد و با ثبت رکوردی کمنظیر به کار خود پایان داد، و دولتی دیگر که تنها چند ماه پس از شروع به کار، چرخهای بسیاری از کارخانهها را با کندی و توقف مواجه دید.
دولت شهید ابراهیم رئیسی در حالی سکان قوه مجریه را به دست گرفت که میراثدار رکودی عمیق در بخش تولید بود. سالهای پایانی دهه ۹۰، با تعطیلی گسترده کارگاهها و کارخانهها همراه شد و بسیاری از واحدهای تولیدی یا به کلی از مدار خارج شدند یا با حداقل ظرفیت به فعالیت ادامه میدادند. در چنین شرایطی، «نهضت احیای کارخانهها» به عنوان یکی از محورهای اصلی دولت سیزدهم کلید خورد.
آمارها نشان میدهد این نهضت، فراتر از یک شعار، به برنامهای عملیاتی تبدیل شد. در طول دو سال و نه ماه فعالیت دولت شهید رئیسی، بیش از ۸ هزار و ۷۰۰ واحد تولیدی راکد و نیمهفعال به چرخه تولید بازگشتند. این احیا، صرفاً به کارخانههای کوچک محدود نمیشد؛ پروژههای عظیم زیربنایی که سالها و حتی دههها بر زمین مانده بودند، یکی پس از دیگری به سرانجام رسیدند. بیمارستان امام خمینی(ره) شهریار پس از ۳۴ سال، فرودگاه شهدای سقز پس از ۲۷ سال، راهآهن همدان-سنندج پس از ۱۸ سال، مجتمع پتروشیمی گچساران پس از ۱۷ سال، و دهها پروژه مشابه دیگر، همگی در دولت سیزدهم تعیین تکلیف و به بهرهبرداری رسیدند. این مجموعه اقدامات، چنان تصویری از کارآمدی ایجاد کرد که رسانهها شرایط تحویل دولت به مسعود پزشکیان را به «اسب زینشده» تشبیه کردند.
اما آنچه در ماههای اخیر و در دولت چهاردهم رخ داده، روایتی کاملاً متفاوت است. گویا چرخهای تولید که با زحمت فراوان به حرکت درآمده بودند، بار دیگر با مانع مواجه شدهاند. گزارشهای رسمی از تعطیلی و رکود واحدهای تولیدی حکایت دارند؛ تعطیلیهایی که خاطرات تلخ دهه ۹۰ را زنده کرده است.
نکته تأملبرانگیز آنکه حتی واحدهایی که در دولت سیزدهم احیا شده بودند، در معرض تعطیلی مجدد قرار گرفتهاند. این وضعیت، واکنش رسانههای نزدیک به دولت را نیز برانگیخته است. روزنامه اعتماد که رئیس آن، ریاست شورای اطلاعرسانی دولت را بر عهده دارد، در گزارشی با عنوان «وقتی چرخ کارخانهها کند میچرخد»، به وضوح از رکود فراگیر در صنایع مختلف از فولاد و سیمان گرفته تا لوازم خانگی خبر داده است.
تفاوت در رویکرد؛ تفاوت در نتیجه
این دو تصویر متفاوت، ریشه در رویکردهای مدیریتی و اولویتهای دو دولت دارد. در دولت سیزدهم، احیای تولید به عنوان «کلید پیشرفت اقتصاد کشور» در دستور کار قرار داشت؛ اولویتی که رهبر انقلاب نیز در دیدارهای متعدد بر آن تأکید کرده بودند. در مقابل، آنچه از عملکرد دولت چهاردهم تاکنون مشاهده میشود، توقف این روند و حتی عقبگرد از دستاوردهای پیشین است.
تشبیه «اسب زینشده» که برای توصیف وضعیت تحویل دولت به کار رفت، اکنون معنایی تلخ یافته است: گویی نه تنها زین اسب برداشته شده، بلکه افسار آن نیز پاره شده است.
