از «روحالله» تا «معجزه ملت»؛ مروری بر میراث ماندگار بنیانگذار جمهوری اسلامی
ایران پیش از امام؛ کشوری مرده در قفس نظام سلطه
برای آنکه عظمت کاری که امام کرد را بفهمیم، باید نگاهی بیندازیم به وضعیت ایران در روزگاری که هنوز ندای «الله اکبر» ایشان از بلندگوی مدرسه فیضیه در قم طنین نینداخته بود. ایران آن روزها، کشوری بود با هزاران سال تمدن، اما بدون یک ذره اراده مستقل. سفیر آمریکا در تهران به سادگی با یک تماس تلفنی، جنگندههای اف-۵ ایران را برای جنگ در ویتنام درخواست میکرد و رژیم پهلوی بیدرنگ آنها را میفرستاد. جوانان ایرانی برای حفظ منافع امپریالیسم در ظفار عمان به خاک و خون میغلطیدند، در حالی که نخستوزیر وقت حتی یک ماه و نیم بعد از شروع ماجرا از آن باخبر میشد. ایران، به معنای واقعی، «کشوری مرده» بود؛ بیاراده، وابسته، و هضم شده در نظم آمریکایی جهان.
در چنین فضایی بود که امام خمینی قیام لله را آغاز کرد. او آمد تا بگوید «ما میتوانیم». آمد تا ثابت کند یک ملت مومن، بدون اتکا به شرق و غرب، میتواند سرنوشت خود را رقم بزند.
انقلاب اسلامی؛ عبور از دو ایدئولوژی ساختگی
امام خمینی در شرایطی پرچم انقلاب را برافراشت که جهان درگیر جنگ سرد میان دو ابرقدرت بود. دو بلوک شرق و غرب، دو ایدئولوژی مارکسیسم و لیبرالیسم، تمام معادلات جهانی را تعیین میکردند. بسیاری گمان میبردند مسیر سومی وجود ندارد. اما امام نشان داد که «نه شرقی، نه غربی» یک شعار نیست، یک راهبرد است. او از متن فرهنگ غدیر و مکتب اهل بیت (ع)، نظریه «ولایت فقیه» را به عنوان الگوی حکمرانی دینی در عصر غیبت مطرح ساخت. نظام جمهوری اسلامی، نه از روی ناچاری که با طراحی اندیشهمندانه، ترکیبی شد از «جمهوریت» و «اسلامیت». مردم صاحب اصلی انقلاب خوانده شدند و امام تأکید میکرد که «میزان رأی ملت است». در عین حال، چارچوب ارزشی نظام بر اساس موازین شرعی تعریف شد تا انقلاب به بیراهه نرود.
دستاوردهای ماندگار؛ از نهادسازی تا مردمباوری
امام خمینی تنها به تئوریپردازی اکتفا نکرد. او در عمل نشان داد که انقلاب یعنی ساختن. در همان سالهای نخست، نهادهایی را بنیان نهاد که امروز ستونهای نظام را تشکیل میدهند. «جهاد سازندگی» برای آبادانی روستاها و محرومیتزدایی شکل گرفت. «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» برای دفاع از دستاوردهای انقلاب و مقابله با توطئهها تاسیس شد. امام تأکید داشت که کشور نیازمند «ارتش بیست میلیونی» است؛ ارتشی از مردم، برای مردم.
اما شاید مهمترین دستاورد امام، «مردمسالاری دینی» بود. ایشان برای حق آزادی انتخاب، استقلال رأی، وجود عقاید مختلف سیاسی، و صیانت از آراء مردم، ارزشی بینظیر قائل بودند. او بارها فرمود که حکومت، حق مردم است و نسل به نسل، با نظر خودشان تعیین میشود. این نگاه، با استبداد و یکهسالاری فاصلهای به درازای قرنها داشت.
فرهنگ؛ پایه سعادت و شقاوت یک ملت
در مکتب امام، «فرهنگ» حرف اول را میزد. ایشان فرهنگ را «پایه شقاوت و سعادت یک ملت» میدانستند و معتقد بودند دشمن از راه دانشگاهها و رسانهها نفوذ خواهد کرد. از این رو، بر نقش حوزههای علمیه، آموزش و پرورش، و نهاد خانواده به عنوان کانون اصلی فرهنگسازی تأکید میکردند. میراث امام در این زمینه، امروز به «جهاد تبیین» تبدیل شده است؛ همان هشداری که رهبر شهید انقلاب آن را به عنوان وظیفه همگانی مطرح ساخت تا در جنگ شناختی دشمن، فریب نخوریم.
وصیتی که چراغ راه شد
امام خمینی در وصیتنامه الهی-سیاسی خود، همه آنچه را که یک ملت برای ماندگاری نیاز دارد، خلاصه کرد. استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی، دفاع از مستضعفان، وحدت کلمه، و پرهیز از تفرقه. او هشدار داد که دشمن با ده واسطه، آدمهایی را تحریک میکند تا حرفی بزنند یا کاری انجام دهند که به نفع استکبار باشد. او تأکید کرد که تا زمانی که ما متحد باشیم، هیچ قدرتی یارای مقابله با ما را ندارد.
امروز، میراث امام در دستان ماست
امام خمینی از میان ما رفت، اما میراث او نه تنها کمرنگ نشد، بلکه هر روز بالندهتر گردید. شاگردان مکتب او، انقلاب را از مرحله «نظامسازی» به مرحله «اقتدارسازی» و سپس به افق «تمدنآفرینی» رساندند. امروز، ایران اسلامی در علوم هستهای، نانوتکنولوژی، هوافضا، صنایع موشکی و پهپادی، و بازدارندگی دفاعی، در سطح جهانی حرف برای گفتن دارد. امروز، جبهه مقاومتی که امام پایههای آن را ریخت، از لبنان تا یمن، از سوریه تا عراق، معادلات رژیم صهیونیستی را بر هم زده است.
اما بزرگترین میراث امام، «روحیه استکبارستیزی» و «اعتماد به نفس ملی» است. همان چیزی که باعث شد دیشب، یک هشدار قاطع از تهران، حمله اسرائیل به بیروت را متوقف کند و ترامپ را وادار به عقبنشینی کند. امام به ما آموخت که «ما میتوانیم» و ما ثابت کردیم که راست میگفت.
