جمعیت با فرهنگ، جمعیت بیفرهنگ
جمعیت با فرهنگ، جمعیت بیفرهنگ
جمعیت؛ موتور محرک «بعثت اعجازگونه» و ضامن استمرار اقتدار تمدنی ایران
به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی، در نشست تخصصی با موضوع «جمعیت و تمدنسازی» که با نگاهی به پیام اخیر مقام معظم رهبری برگزار شد، آقای چراغی به تبیین نسبت میان «بعثت اجتماعی مردم» و «جوانی جمعیت» پرداخت. در این گزارش، ابعاد راهبردی جمعیت به عنوان تنها عامل پایداری قدرت ملی و ضرورت تغییر نگاه از «رویکرد اقتصادی» به «مسئولیت انقلابی» مورد واکاوی قرار گرفته است.
دو روی سکه جنگ و ظهور «بعثت اعجازگونه» دکتر عرب در ابتدای سخنان خود با اشاره به پیام اخیر رهبر معظم انقلاب، به تحلیل پدیده جنگ و کارکردهای آن پرداخت. وی اظهار داشت: «جنگها علاوه بر چهره تلخ و ویرانگر، یک چهره شیرین و تمدنی نیز دارند. جنگ تحمیلی برای ایران نه تنها تابوهای نظامی را شکست و پدافند دفاعی نوینی ایجاد کرد، بلکه باعث یک بعثت اعجازگونه اجتماعی شد؛ همبستگی و محبتی که مردم را در میدان نگاه داشته است.»
وی با تأکید بر نقش کلیدی نیروی انسانی افزود: «آنچه این جریان مثبت و موفقیتهای امروزی را رقم زده، وجود جمعیت جوان و متکثر است. اگر این بعثت بخواهد استمرار یابد و در افق تمدنی به حرکت خود ادامه دهد، نیازمند همان علتی است که آن را ایجاد کرده؛ یعنی جمعیتی جوان که موتور محرک تاریخ باشد.»
دوگانهی کاذب اقتصاد و فرهنگ؛ چرا پول کافی نیست؟ در این نشست، چالش میان نگاه اقتصادی و نگاه فرهنگی به مسئله جمعیت مورد نقد قرار گرفت. دکتر عرب با رد رویکردی که جمعیت را صرفاً «مصرفکننده» میبیند، گفت: «برخی با طرح یک دوگانگی کاذب، میپرسند اقتصاد مهمتر است یا فرهنگ؟ حتماً اقتصاد و فقر در تصمیمات خانوادهها موثر است، اما عامل اصلی که سهم سنگینتری در تغییرات جمعیتی دارد، فرهنگ و باورهای جامعه است.»
وی با مقایسه دوران دفاع مقدس و زمان حال خاطرنشان کرد: «در سال ۱۳۶۵ که کشور در اوج جنگ و تنگنای اقتصادی بود، میانگین فرزندآوری هر زن ایرانی (TFR) ۶.۵ فرزند بود؛ یعنی سه برابر نرخ جانشینی. علت آن، باورهای انقلابی، سادهزیستی و توکل بر خدا بود. اما امروز با وجود امکانات بیشتر، این نرخ به ۱.۶ سقوط کرده که نشاندهنده تغییر گفتمان از "برکت" به "رفاهزدگی" و شعار انحرافی "فرزند کمتر، زندگی بهتر" است.»
هشدار سازمان ملل؛ ایران در آستانه یک ضایعه تاریخی این کارشناس حوزه جمعیت به دو گزاره تکاندهنده از گزارشهای بینالمللی اشاره کرد که نشاندهنده عمق بحران در ایران است: ۱. رکورد جهانی در کاهش جمعیت: ایران تنها کشوری در تاریخ بشریت است که توانسته در یک بازه کوتاه ۲۰ ساله، نرخ باروری خود را از ۶.۵ به زیر عدد جانشینی برساند؛ پروژهای که قرار بود طی ۲۰ سال تنها ۲ پله کاهش یابد، با «سلاح فرهنگ» در کمترین زمان ممکن محقق شد. ۲. قانون بازگشتناپذیری: بر اساس گزارش سازمان ملل، هیچ کشوری در دنیا که به زیر نرخ جانشینی (۲.۱ فرزند) سقوط کرده، تا کنون نتوانسته است دوباره خود را به سطح مطلوب بازگرداند. این یک هشدار جدی برای آینده امنیتی و اقتدار ایران است.
فرزندآوری؛ یک «انتخاب» نیست، یک «مسئولیت انقلابی» است دکتر عرب با نقد نگاههای فردگرایانه به موضوع فرزندآوری، تصریح کرد: «امروز داشتن فرزند برای یک خانواده انقلابی و نخبگان جامعه، دیگر یک انتخاب شخصی نیست، بلکه یک ضرورت بزرگ اجتماعی و مسئولیت انقلابی است. اگر کسی مدعی نگاه تمدنی به انقلاب اسلامی است، باید بداند که استمرار این نظام و رسیدن به افق ظهور، بدون نیروی انسانی جوان و متفکر غیرممکن است.»
وی نخبگان، اساتید دانشگاه و مجتهدین را مخاطب قرار داد و پرسید: «چرا در حالی که افراد کمبرخوردار همچنان به فرزندآوری پایبندند، نخبگان ما که وضع اقتصادی بهتری دارند، فرزند کمتری دارند؟ این نشان میدهد که مشکل ما نه در جیبها، بلکه در فکرها و نفوذ فرهنگ رفاهزده غربی است.»
نتیجهگیری: جهاد تبیین و کنشگری میدانی در پایان نشست، دکتر عرب با یادآوری دغدغه «امام شهید» (آیتالله رئیسی) که تا آخرین لحظات عمر پیگیر مسئله جمعیت بود، بر دو وظیفه اصلی مردم تأکید کرد: اول، کنشگری فردی و جهاد فرزندآوری توسط خانوادههای جوان؛ و دوم، جهاد تبیین توسط پیران و صاحبنفوذان برای تغییر فرهنگ غلطی که فرزند را «هزینه» میبیند. وی تأکید کرد که حاکمیت نیز موظف است مشوقهای قانونی را به طور واقعی و بدون دروغ اجرا کند، اما کلید اصلی این قفل، به دست اراده مردم و نگاه راهبردی آنها به آینده ایران است.
