بازداندگی مطلق؛ چیستی و چرایی
بازداندگی مطلق؛ چیستی و چرایی
به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی حجتالاسلام دکتر مهدی امیدی، عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، در موکب مصباح الهدی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره با موضوع «بازدارندگی؛ چیستی، چرایی و چگونگی»، به ایران سخنرانی پرداخت ایشان آمادگی همهجانبه کشور در برابر تهدیدهای دشمن را ضرورتی دینی، عقلانی و راهبردی دانست. او با تفسیر آیه ۶۰ سوره انفال، استدلال کرد که ایجاد توان دفاعی نباید به زمان وقوع جنگ موکول شود؛ بلکه جامعه باید پیش از هرگونه تعرض، ظرفیتهای لازم را برای پیشگیری از تجاوز و مقابله با آن فراهم کند.
در آغاز این برنامه، مجری ضمن خوشامدگویی به حاضران و مخاطبانی که از طریق رسانه و فضای مجازی همراه بودند، از حضور مردم در میدان و پشتیبانی آنان از نیروهای مسلح قدردانی کرد. او با اشاره به حضور مستمر مردم در ماههای گذشته، پرسشی محوری پیش کشید: نتیجه این ایستادگی و فداکاری چه باید باشد؟ پاسخ پیشنهادی او، تحقق مطالبات مطرحشده از سوی رهبر انقلاب و مهمتر از آن، ایجاد شرایطی بود که دشمن حتی در ذهن خود نیز احتمال تجاوز به ایران را جدی نگیرد. سخنرانی دکتر امیدی با همین پرسش راهبردی آغاز شد: بازدارندگی چیست، چرا باید آن را ایجاد کرد و چه پیامدهایی برای کشور دارد؟
آمادگی؛ تکلیفی همگانی
دکتر امیدی سخنانش را با تلاوت آیه «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ وَمِن رِباطِ الخَیلِ تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُم…» آغاز کرد. به گفته او، این آیه جامعه را به فراهمکردن هر میزان از توان و امکاناتی که در اختیار دارد فرامیخواند تا دشمن از حمله منصرف شود. او تأکید کرد که آمادگی برای دفاع، فقط وظیفه نیروهای نظامی نیست، بلکه مردم و حکومت هر دو در برابر آن مسئولاند.
این آمادگی، در بیان سخنران، محدود به یک عرصه خاص نیست. اگر تهدید از زمین، دریا یا هوا باشد، باید نیرو و تجهیزات متناسب برای دفاع فراهم شود؛ اما دامنه تهدیدهای امروز به این حوزهها ختم نمیشود. فضای مجازی و سایبری، فناوری، علم و اقتصاد نیز میتوانند میدان فشار و تقابل باشند. از همین رو، آیه آمادگی را باید ناظر به همه عرصههایی دانست که دشمن میتواند از طریق آنها به کشور آسیب بزند یا بر آن مسلط شود.
امیدی نتیجه گرفت که در حوزه سایبری، جامعه و حکومت باید نیروی متخصص و امکانات لازم را پرورش دهند؛ در عرصه فناوری، به نوآوری و تولید توان داخلی توجه کنند؛ در حوزه علمی، زمینه رشد دانشجویان و پژوهشگران را فراهم آورند؛ و در اقتصاد نیز با تقویت تولید و پشتیبانی از ظرفیتهای داخلی، توان مقاومت در برابر فشارهای خارجی را افزایش دهند. از نظر او، مفهوم «قوه» در آیه، به توان نظامی محدود نیست و هر نوع ظرفیت علمی، اقتصادی، فناوری و اجتماعی را نیز دربرمیگیرد.
او همچنین به بخش دیگری از آیه اشاره کرد که از دشمنانی سخن میگوید که جامعه آنها را نمیشناسد، اما خداوند از وجودشان آگاه است. سخنران این بخش را ناظر به تهدیدهای پنهان، از جمله نفوذ و فعالیت جریانهایی دانست که ممکن است در ساختارها حضور داشته باشند و به کشور آسیب برسانند. بنابراین، آمادگی از دید او باید در برابر تهدیدهای آشکار و پنهان بهطور همزمان شکل بگیرد. امیدی افزود هزینههایی که برای تقویت جامعه و کشور صرف میشود، در منطق آیه از بینرفتنی نیست و خداوند پاداش آن را به مردم بازمیگرداند.
بازدارندگی و حدود آن
سخنران بازدارندگی را وضعیتی تعریف کرد که در آن کشور آنقدر توانمند و آماده باشد که دشمن، هنگام محاسبه هزینهها و پیامدهای حمله، از اقدام خودداری کند. در این الگو، هدف صرفاً مقابله پس از وقوع جنگ نیست؛ هدف آن است که با بالا بردن هزینه احتمالی تجاوز، انگیزه دشمن برای آغاز حمله کاهش یابد.
او میان «بازدارندگی مطلق» و «بازدارندگی حداکثری» تفاوت گذاشت. بازدارندگی مطلق، به تعبیر او، زمانی است که دشمن با قطعیت بداند هرگونه حمله به شکست قطعیاش میانجامد. امیدی دستیابی کامل به چنین وضعیتی را دشوار دانست و دلیل آن را تنها مسئله تجهیزات ندانست: اراده، ایمان، روحیه ایستادگی و وجود افرادی که ممکن است بهدنبال سازش یا تضعیف کشور باشند نیز در محاسبات دشمن اثر میگذارند. با این حال، او تأکید کرد که میتوان با تقویت توان کشور در عرصههای گوناگون به بازدارندگی حداکثری نزدیک شد.
در توضیح این دیدگاه، سخنران به تجربه رویاروییهای اخیر اشاره کرد و آن را نشانهای از اهمیت آمادگی و توان دفاعی دانست. ادعای محوری او این بود که بازدارندگی زمانی مؤثر میشود که دشمن به این جمعبندی برسد حمله، هزینهای سنگین برایش دارد و دستاورد مورد انتظارش را تضمین نمیکند. به گفته او، تقویت قدرت دفاعی باید واقعی و متکی بر ظرفیتهای قابل اتکا باشد، نه صرفاً بر شعار و اعلام آمادگی.
چرا بازدارندگی اهمیت دارد؟
امیدی چند پیامد اصلی برای بازدارندگی برشمرد. نخست، پیشگیری از جنگ و جلوگیری از تکرار تعرض است. او هشدار داد که اگر جامعه توان دفاع از خود را نداشته باشد، ممکن است دشمن تجاوز را ادامه دهد و در پی گسترش نفوذ و سلطه خود برآید. در این چارچوب، بازدارندگی ابزاری برای حفظ استقلال و حاکمیت ملی است؛ استقلالی که از نگاه سخنران، فقط به سیاست محدود نمیشود و ابعاد اقتصادی، فرهنگی، علمی، امنیتی، اطلاعاتی و فناوری را نیز شامل میشود.
دومین پیامد، کاستن از طمعورزی دشمن است. امیدی با اشاره به این دیدگاه که عقبنشینی در برابر فشار میتواند زمینه پیشروی بیشتر طرف مقابل را فراهم کند، گفت ضعف و ناتوانی ممکن است دشمن را به مطالبههای بیشتر تشویق کند. در مقابل، قدرت دفاعی و آمادگی اجتماعی میتواند محاسبات او را تغییر دهد.
حفظ عزت و جلوگیری از تحقیر نیز از دیگر دلایل مورد تأکید سخنران بود. او آمادگی را راهی برای افزایش اعتمادبهنفس ملی و جلوگیری از وابستگی و سلطه بیگانه دانست. همچنین بیان کرد که توانمندشدن فقط برای دفاع از خود نیست؛ از نگاه او، جامعهای که از توان لازم برخوردار باشد، امکان بیشتری برای حمایت از مظلومان و مردمان بیپناه در جهان خواهد داشت. او در این زمینه به آیهای درباره دفاع از مردان، زنان و کودکانی اشاره کرد که در وضعیت ستم و بیپناهی قرار دارند.
بخش دیگری از سخنان امیدی به عدالت و پاسخگویی در برابر تجاوز اختصاص داشت. او دفاع و بازدارندگی را در پیوند با جلوگیری از تکرار خشونت و تعرض توضیح داد و به آموزه قرآنی قصاص استناد کرد. از نگاه او، نادیدهگرفتن تعدی میتواند متجاوز را به تکرار رفتار خود امیدوار کند؛ از این رو، توان پاسخگویی و تحمیل هزینه، بخشی از سازوکار بازدارنده به شمار میآید.
مسیر تقویت بازدارندگی
در بخش پایانی، دکتر امیدی چهار مؤلفه را برای تقویت بازدارندگی مطرح کرد. نخست، ایجاد توان واقعی در عرصههایی مانند علم، نوآوری، صنعت و توان دفاعی است. به اعتقاد او، کشور باید در این حوزهها به ظرفیت و پیشرفت عملی برسد، نه اینکه تنها از قدرت سخن بگوید. افزایش تابآوری اجتماعی، تقویت زیرساختها، حفظ انسجام عمومی و مسئولیتپذیری در خدمترسانی نیز در همین چارچوب قرار میگیرد.
دومین مؤلفه، اراده و روحیه پایدار است. امیدی با اشاره به تجربه جنگ هشتساله، ایمان و اراده مردم و نیروهای ایرانی را از عوامل مقاومت در برابر دشمن دانست. سوم، قدرت باید برای طرف مقابل قابل فهم و باورپذیر باشد؛ به بیان دیگر، دشمن باید بداند که آمادگی کشور واقعی است و توان پاسخگویی وجود دارد. چهارم، این آمادگی باید بهگونهای باشد که هزینه هر اقدام خصمانه برای دشمن سنگین و پیامد آن برای او نامطمئن باشد.
سخنران در جمعبندی، بازدارندگی را آمادگی فراگیر کشور برای منصرفکردن دشمن از اقدام عملی تعریف کرد. او دستیابی به بازدارندگی مطلق را دشوار، اما حرکت بهسوی بازدارندگی حداکثری را ممکن دانست و بار دیگر بر ضرورت توان واقعی، اراده مستحکم، انسجام اجتماعی و روشنبودن هزینه تجاوز برای دشمن تأکید کرد. سخنرانی با دعا برای فرج امام زمان(عج)، حفظ رهبری، پیروزی رزمندگان و علوّ درجات امام شهید و شهدا به پایان رسید.









