انواع جهاد فی سبیل الله و موضع دینداران در قبال آن

نزاع اصلی جبهه استکبار بر سر ولایت است نه احکام فردی

خیابان میدان نبرد شناختی است

عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) با تأکید بر اینکه حفظ دین خدا بالاترین واجب الهی و فراتر از فروعی چون نماز و روزه است، تصریح کرد که تقابل بنیادین غرب و استکبار جهانی با نظام اسلامی نه بر سر ظواهر شرعی، بلکه بر سر اصل حاکمیت ولایت‌فقیه است و حضور فعال و بااستقامت مردم در صحنه عینی جامعه و خیابان‌ها، نقشه‌های دشمن را خنثی ساخته و بازدارندگی راهبردی ایجاد می‌کند.

به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی، حجت‌الاسلام محمدحسین فاریاب عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) درموکب قرارگاه مصباح الهدی به تبیین ماهیت جنگ‌های تاریخ و تمایز بنیادین آن با فرهنگ اسلامی پرداخت.

وی با اشاره به پیشینه درگیری‌ها در طول تاریخ بشر اظهار داشت: در طول تاریخ، منازعات انسانی غالباً با انگیزه تصاحب سرزمین، اشغال خاک و الحاق جغرافیای کشورها شکل گرفته است و انسان‌ها بر اساس فطرت الهی خود در برابر تجاوز دست به دفاع می‌زنند و ملت‌های ناظر بر جنگ نیز این مدافعان را به سبب رفتار منطبق بر فطرت انسانی تحسین می‌کنند.

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) افزود: ذات اقدس الهی در قرآن کریم مفهومی بسیار متعالی‌تر تحت عنوان «جهاد فی سبیل الله» را معرفی فرموده است و مسئله بنیادین این است که آیا نبرد امروز ما مصداق جهاد فی سبیل الله است یا ماهیتی مشابه جنگ روسیه و اوکراین دارد، زیرا اگر عملی ارزشمند بدون معرفت و نیت الهی صورت پذیرد، اثرگذاری وضعی خود را از دست می‌دهد.

وی در تشریح حقیقت جهاد گفت: جهاد فی سبیل الله نبردی است که برای حفظ دین خدا اقامه می‌شود و حفظ آیین حق پیش از هر فریضه‌ای واجب است؛ زیرا اگر کلیت دین از میان برود، مفهوم دینداری سالبه به انتفاع موضوع خواهد شد، بنابراین حفظ دین خدا به عنوان یک واجب نانوشته در رساله‌های عملیه، حتی از نماز و روزه نیز واجب‌تر است؛ چرا که شریعت باید محفوظ بماند تا رساله‌ها و سایر احکام معنا پیدا کنند.

حجت‌الاسلام فاریاب مقایسه جنگ تحمیلی با نبردهای متداول را باطل دانست و بیان کرد: تمایز نبرد ما با منازعاتی نظیر روسیه و اوکراین در این نکته نهفته است که در این جبهه، یک حکومت با پشتوانه مردمی پرچم دین خدا را برافراشته است و رژیم‌های متخاصم درصدد فرود آوردن این پرچم هستند. بر همین مبنا، نبرد ما بر سر حفظ حاکمیت دین و جهاد فی سبیل الله است.

وی با تبیین جایگاه پرچم نظام اسلامی یادآور شد: پرچم جمهوری اسلامی ایران پرچم دین خداست، در حالی که پرچم ایران پیش از انقلاب و همچنین پرچم حکومت‌هایی نظیر عربستان، بحرین، قطر، امارات و کویت، علی‌رغم ادعای ظاهری اسلامیت، پرچم دین خدا محسوب نمی‌شوند. این پرچم به دلیل ابتنا بر ارکان الهی، مانند پرچم گنبد حرم حضرت ابوالفضل العباس (ع) شایسته تعظیم و تبرک است.

این استاد حوزه و دانشگاه با طرح این پرسش که حقیقت دین خدا چیست، تصریح کرد: شریعت صرفاً در نماز، روزه، حج و زکات خلاصه نمی‌شود؛ چنان‌که استکبار جهانی و آمریکا نه در داخل خاک خود و نه در خارج، تعارضی با مساجد و نمازگزاران ندارند. جوهره و اصل دین که استکبار را به هراس انداخته، رکن رکین «ولایت» است.

وی با استناد به واقعه غدیر خم اظهار داشت: شریعت اسلامی زمانی به کمال رسید و ندای «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا» طنین‌انداز شد که پیامبر اکرم (ص) دست حضرت علی (ع) را بالا برد و ولایت را ابلاغ فرمود، در حالی که احکامی چون صلات و صیام سال‌ها قبل تشریع شده بود و بدون عنصر ولایت، تدین به معنای واقعی محقق نمی‌گردد و اهل عبادت فردی لزوماً اهل سعادت نخواهند بود.

حجت‌الاسلام فاریاب با مرور تاریخ صدر اسلام یادآور شد: امیرالمؤمنین علی (ع) در جنگ‌های جمل، صفین و نهروان دقیقاً با کسانی نبرد کردند که اهل صلات و صیام بودند و پیشانی‌هایشان بر اثر کثرت سجده پینه بسته بود و علت هلاکت آنان با شمشیر مولا، فقدان حقیقت دین و انحراف از مسیر ولایت بود و امروز نیز نزاع غرب با ما بر سر اعمال عبادی نیست، بلکه بر سر این است که زمام جامعه در دست آمریکا، ترامپ و پهلوی باشد یا اینکه ولی‌فقیه حاکمیت را در دست گیرد.

وی دینداران را در مواجهه با عرصه جهاد فی سبیل الله به سه گروه تقسیم کرد و گفت: گروه نخست کسانی هستند که به زبان اقرار به دینداری و تشیع دارند و نماز و روزه به جا می‌آورند، اما در باطن تمایل دارند آمریکا و رژیم صهیونیستی بر کشور مسلط شوند و قرآن کریم در آیه شریفه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاءَ ... وَمَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ» خطاب به همین افراد می‌فرماید که هرکس با دشمنان دین پیوند مودت ببندد، از خود آنان خواهد بود و این گروه سودای آن را دارند که زیر خیمه یزید ندای «هیهات منا الذلة» سر دهند، اما در عمل تسلیم اسلام آمریکایی و صهیونیستی باشند.

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در تبیین گروه دوم افزود: دسته دوم دینداران، افراد بی‌تفاوت و فاقد مسئولیت هستند که از شریعت جز مناسک فردی چیزی درک نمی‌کنند. اینان مصداق اهل کوفه در واقعه عاشورا هستند که فریاد استنصار سیدالشهدا (ع) را شنیدند اما بی‌تفاوت ماندند، تا آنجا که در روز دوازدهم محرم هنگام ورود کاروان اسرا به عزاداری پرداختند اما حضرت زینب کبری (س) آنان را مورد نکوهش قرار داد و گریه بر مصائب را مایه تطهیر ننگ فرار از جهاد ندانست.

وی با یادآوری کلام امیرالمؤمنین علی (ع) در نکوهش عافیت‌طلبان کوفه تشریح کرد: حضرت علی (ع) در خطاب به شیعیانی که هنگام فراخوان به نبرد، سرمای زمستان و گرمای تابستان را بهانه می‌کردند، فرمود: «یَا أَشْبَاحَ الرِّجَالِ وَلَا رِجَالَ ... قَاتَلَکُمُ اللَّهُ لَقَدْ مَلَأْتُمْ قَلْبِی قَیْحًا» و این عتاب متوجه کفار نبود، بلکه مخاطب آن افرادی بودند که اهل تهجد شبانه شمرده می‌شدند اما از حضور در میدان حق گریزان بودند.

حجت‌الاسلام فاریاب گروه سوم دینداران را اهل حضور و مسئولیت‌پذیری خواند و گفت: دسته سوم انسان‌های متعهدی هستند که میدان نبرد را خالی نمی‌گذارند و جهاد فی سبیل الله صرفاً به ایستادگی در مرزهای جغرافیایی و دست گرفتن اسلحه محدود نمی‌شود، هرچند دفاع مرزی جهاد است اما اگر مقدمات اجتماعی و شناختی آن تمهید نشود، پیشرفته‌ترین تجهیزات موشکی و پهپادی نیز کارساز نخواهد بود.

وی با اشاره به رویدادهای جنگ صفین خاطرنشان کرد: مالک اشتر تا نزدیکی خیمه معاویه پیش رفت و امکان فیصله دادن به فتنه را داشت، اما ناچار شد شمشیر در نیام کشد؛ زیرا جامعه در عرصه نبرد شناختی مغلوب شده بود و هرگاه امتی از وجود شخصیت‌هایی چون عمار برای جهاد تبیین تهی شود، سردارانی مانند مالک اشتر ناگزیر از غلاف کردن شمشیرهای خود خواهند شد.

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) حضور مردم در عرصه جامعه و خیابان‌ها را بازدارنده خواند و تأکید کرد: استکبار برای بسیاری از ابعاد برنامه‌ریزی کرده، اما حضور منسجم امت در صحنه اجتماعی محاسبات آنان را بر هم زده است و حضور آحاد مردم بار امنیتی را از دوش نیروهای مسلح برمی‌دارد و ذهن نظام را برای تمرکز بر نبرد نظامی آزاد می‌کند و آنچه اتاق‌های فکر واشنگتن را به استیصال کشانده، همین ایستادگی میدانی است نه صرف عبادات فردی.

وی با بیان اینکه ابعاد جهاد متنوع و مستمر است، افزود: هرچند نبرد کنونی خاتمه خواهد یافت اما جهاد فی سبیل الله همیشگی است و پرشور بودن صفوف نماز جمعه و تمکین به راهبرد فرزندآوری از مصادیق عینی اهتزاز پرچم دین خداست؛ با وجود این، برخی مدعیان دینداری علی‌رغم دغدغه‌های رهبر شهید در حوزه جوانی جمعیت، این میدان حیاتی را جدی نگرفتند.

حجت‌الاسلام فاریاب با ذکر خاطره‌ای از شهید صیاد شیرازی به عنوان الگوی اطاعت‌پذیری گفت: شهید علی صیاد شیرازی در جلسات فرماندهان با رهبری، نکات ایشان را بلافاصله یادداشت می‌کرد و در پاسخ به کسانی که تعویق آن را تا زمان پخش اخبار پیشنهاد می‌دادند می‌گفت اطاعت از امر ولی فقیه از همان لحظه صدور بر من واجب است، نه در ساعات پس از آن.

وی در نقد غفلت از پیام‌های رهبری تأکید کرد: واجبات نانوشته‌ای وجود دارد که ما از آن غافلیم؛ در حالی که قضای نماز برای ما دغدغه است، از نخواندن بیانیه‌های صریح رهبری در موضوعاتی نظیر فریضه نماز، هفته فراجا و هفته دفاع مقدس هیچ‌گونه احساس مسئولیت و ندامتی به سراغ ما نمی‌آیدو نمی‌توان مدعی تبعیت بود اما از مطالعه و استماع اوامر رهبر امت طفره رفت.