اربعین و مشایه، تجلی ولایت اجتماعی
اربعین، جلوه اجتماعی توحید و ولایت و مسیری برای تمدنسازی اسلامی است
حجتالاسلام محمد جعفری با تأکید بر اینکه توحید و ولایت نباید به ساحت فردی محدود بمانند، گفت: اربعین یکی از روشنترین صحنههای بروز اجتماعی توحید و ولایت اهلبیت (ع) است؛ حرکتی عظیم که با حضور ۲۰ تا ۳۰ میلیون انسان، از «خودسازی» و «جامعهسازی» عبور کرده و به افق «تمدنسازی» و زمینهسازی برای ظهور حضرت ولیعصر (عج) متصل میشود.
به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی، حجتالاسلام محمد جعفری عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) در سخنانی در قرارگاه مصباح الهدی با محوریت نسبت میان توحید، ولایت و اربعین، اظهار کرد: یکی از مهمترین مباحثی که رهبر معظم انقلاب سالها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در سلسله مباحث «طرح کلی اندیشه اسلامی» مطرح کردند، این بود که توحید نباید صرفاً در عرصه فردی فهم و تجربه شود، بلکه باید جنبه اجتماعی، عینی و عملی پیدا کند.
وی افزود: برداشت رایج و سنتی از توحید غالباً این بوده که «لا اله الا الله» فقط به این معناست که خداوند شریک ندارد و انسان باید در حوزه فردی اهل عبادت و بندگی باشد، اما این تنها سطحی ابتدایی و بسیط از توحید است. توحید در منطق اسلام، حقیقتی گسترده و دارای امتداد در همه عرصههای زندگی انسان است؛ از فرهنگ، اقتصاد، خانواده و روابط اجتماعی گرفته تا سیاست، جهاد و مناسبات تمدنی.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: وقتی گفته میشود خداوند شریک ندارد، این گزاره نباید فقط در حد یک اعتقاد ذهنی باقی بماند، بلکه باید در زیست فردی و اجتماعی انسان اثر بگذارد. توحیدِ حقیقی آن است که انسان نهتنها در عبادت فردی، بلکه در صحنه اجتماع نیز فقط خدا را محور قرار دهد، از او تبعیت کند و هیچ قدرتی را در عرض قدرت الهی ننشاند.
جعفری با استناد به رسالت مشترک همه انبیا در قرآن کریم تصریح کرد: خداوند پیامبران را برای دو مأموریت بزرگ فرستاد؛ یکی «ان اعبدوا الله» و دیگری «اجتنبوا الطاغوت». بخش نخست، همان پرستش خدا و توحید فردی است که انسان در نماز، دعا، رکوع، سجود و استعانت از خدا آن را بروز میدهد، اما بخش دوم که گاه مورد غفلت قرار میگیرد، ساحت اجتماعی توحید است؛ یعنی شناخت طاغوت زمان، نترسیدن از او و اجتناب عملی از نظام سلطه.
وی خاطرنشان کرد: بسیاری از جوامع اسلامی که زیر سلطه آمریکا و استکبار قرار گرفتهاند و نیز برخی صاحبان تفکر سکولار در داخل، تنها بخش اول را میفهمند و میپذیرند، اما از بخش دوم غفلت میکنند. حال آنکه توحید قرآنی، هم بندگی خدا را میخواهد و هم نفی طاغوت را. به تعبیر وی، آنچه در ماههای اخیر در ملت ایران به برکت خون شهدا و مجاهدتهای جبهه حق رخ داده، نوعی بروز اجتماعی همین توحید بوده است.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در ادامه گفت: اگر توحید اینگونه فهم شود، ولایت نیز به عنوان یکی از مراتب و تجلیات توحید، هم بُعد فردی دارد و هم بُعد اجتماعی. ما ولایت اهلبیت (ع) را از دل جهانبینی توحیدی میفهمیم؛ زیرا اهلبیت (ع) مظاهر صفات جلال و جمال الهیاند و محبت آنان در حقیقت محبت خداوند و بغض نسبت به آنان، بغض نسبت به خداست.
وی افزود: ولایت در ساحت فردی، همان پیوند قلبی و روحی با اهلبیت (ع) است؛ همان محبتی که در ایام محرم و صفر، در عزاداریها، اشکها، روضهها و تربیت دینی فرزندان خود نشان میدهیم. این پیوند، امر کوچکی نیست و اساس هویت ایمانی شیعه را شکل میدهد.
جعفری در این بخش برای تبیین بُعد فردی ولایت، به روایت حارث همدانی از یاران امیرالمؤمنین (ع) اشاره کرد و گفت: نقل شده است که حارث همدانی روزی با شوق دیدار حضرت علی (ع) از خانه بیرون آمد و پس از جستوجو در کوفه، سرانجام در نخلستانها و کنار چاهی که حضرت خود مشغول کندن آن بودند، ایشان را یافت. وقتی عرض کرد که از سر دلتنگی و محبت آمده است، حضرت به او فرمودند اگر به عشق ما آمدهای، ما نیز تو را رها نخواهیم کرد و در دنیا و آخرت همراه تو خواهیم بود.
وی این روایت را ناظر به همان حقیقتی دانست که در توقیع شریف حضرت ولیعصر (عج) نیز آمده است که امام، امت خود را فراموش نمیکند و اگر عنایت امام نبود، بسیاری از بلاها بر مردم فرود میآمد. او تأکید کرد: این همان بُعد فردی ولایت است؛ اینکه امام، هرچند در پس پرده غیبت باشد، امت خود را رها نمیکند و نسبت به آنان توجه و اشراف دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با انتقاد از تقلیل ولایت به احساسات صرف، تصریح کرد: ولایت فقط این نیست که انسان در محرم و صفر لباس عزا بپوشد، اشک بریزد و در مجلس روضه حاضر شود، اما وقتی سخن از مسائل اجتماعی و سیاسی و مواجهه با دشمن غدار به میان میآید، بگوید این مباحث را وارد هیئت امام حسین (ع) نکنید. هیئت سکولار، در حقیقت از درک بُعد اجتماعی ولایت محروم است.
وی در پایان تأکید کرد: اگر بخواهیم توحید، ولایت و انتظار را درست بفهمیم، باید آنها را در زندگی اجتماعی و در حرکتهای بزرگ امت نیز ببینیم. اربعین، از این منظر، مدرسهای برای خودسازی، صحنهای برای جامعهسازی و میدانی برای تمدنسازی اسلامی است؛ حرکتی که هم عشق فردی به اهلبیت (ع) را متجلی میکند، هم هویت اجتماعی شیعه را استحکام میبخشد و هم امت را برای آینده بزرگتری که در افق ظهور ترسیم شده، آماده میسازد.
توحید ولایت اجتماعی فردی برای انسان سازی است؛ امام اسلامی
