اربعین استمرار تاریخی عاشورا

اربعین استمرار تاریخی عاشورا است
شهادت سیدالشهدا (ع) پایه‌های بنی‌امیه را متزلزل کرد

عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، در سخنرانی با موضوع «اربعین؛ استمرار تاریخی عاشورا» با تأکید بر اینکه قیام امام حسین (ع) صرفاً یک حادثه تاریخی محدود نیست، گفت: نهضت سیدالشهدا (ع) در طول تاریخ اسلام و بشریت منشأ تحرک، پویایی و بیداری بوده و بر اساس فراز زیارت اربعین، آن حضرت جان خود را برای نجات بندگان خدا از جهالت و حیرت ضلالت فدا کرد.

به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی، حجت‌الاسلام حامد منتظری مقدم، عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) با اشاره به توفیق حضور در این محفل نورانی، موضوع بحث خود را «اربعین؛ استمرار تاریخی عاشورا» اعلام کرد و گفت: در این بحث قرار است پیوند تاریخی اربعین و عاشورا مورد توجه قرار گیرد.

وی پیروزی جبهه حق بر باطل و برآورده شدن حاجات مؤمنان، اظهار کرد: امید است گفتن و شنیدن در این جلسه، ذخیره قبر و قیامت همه ما باشد.

عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ادامه داد: در جهت معرفت اربعین، شاید بهترین وسیله، زیارت اربعین امام حسین (ع) باشد؛ زیارتی کوتاه که در مفاتیح و نیز در کتاب‌های معتبر و کهن ادعیه مانند «مصباح المتهجد» آمده و از جمله زیارت‌های مأثور است که از امام صادق (ع) نقل شده و خطاب آن به صفوان جمال است.

وی افزود: در این زیارت، ما در خطاب به امام حسین (ع)، در واقع اعتقادات خود را در پیشگاه خدای متعال بازخوانی می‌کنیم و به زبان زیارت و دعا، سخنی را که از لسان امام صادق (ع) صادر شده، عرضه می‌داریم؛ از جمله این فراز که می‌فرماید: «وَبَذَلَ مُهجَتَهُ فیکَ لِیَستَنقِذَ عِبادَکَ مِنَ الجَهالَةِ وَحَیرَةِ الضَّلالَةِ». وی گفت: من نکته را از این بخش زیارت اربعین، با توجه به جنبه تاریخی بحث، دنبال می‌کنم تا معرفت ما به اربعین و قیام امام حسین (ع) پررنگ‌تر شود.

منتظری مقدم با تأکید بر اینکه قیام امام حسین (ع) یک حادثه تاریخی صرف نیست، تصریح کرد: این نهضت، صرفاً اتفاقی نبود که در یک مقطع زمانی، در یک موقعیت جغرافیایی خاص و با حضور افرادی محدود رخ داده و پایان یافته باشد. قیام امام حسین (ع) در تاریخ اسلام و حتی در تاریخ بشریت همواره حضور داشته است.

وی بیان کرد: قیام و شخصیت امام حسین (ع) عامل تحرک، پویایی، رشد و تعالی انسان‌ها بوده و یکی از قوی‌ترین عوامل زنده ماندن دین، بلکه بزرگ‌ترین عامل برای زنده ماندن دین و انسانیت بوده است. این قیام محدود به قلمرو یا مقطع زمانی خاصی نیست و در قلمروهای مختلف و در مقاطع مختلف تاریخی به آن استناد شده و انسان‌ها با اقتدا به سیدالشهدا (ع)، حرکت‌های بزرگی انجام داده‌اند.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به مصادیق معاصر این تداوم تاریخی گفت: یک نمونه بسیار زنده و ملموس برای ما، آخرین سخنرانی شهیدمان بود که فرمود: «مثلی لا یبایع مثل یزید» و در واقع ما تکرار فرمایش امام حسین (ع) را از زبان آن شهید شنیدیم. وی افزود: تلاش می‌کنم با توجه به فقراتی از زیارت اربعین، به شباهت‌هایی میان این موضع و موضع حضرت سیدالشهدا (ع) توجه دهم.

منتظری مقدم در ادامه با اشاره دوباره به فراز زیارت اربعین گفت: در این زیارت، خطاب به خدای متعال عرضه می‌داریم که حضرت امام حسین (ع) جان خود را بذل کرد تا بندگان خدا را از جهالت و سرگردانی گمراهی نجات دهد. این نکته نیازمند تحلیل تاریخی است که چگونه امام حسین (ع) انسان‌ها را از جهالت و حیرت ضلالت نجات داد.

وی با اشاره به تحلیل‌های مختلف در این باره افزود: یکی از قدیمی‌ترین تحلیل‌هایی که در این زمینه به آن برخورد کرده‌ایم، از زبان علامه بزرگوار محمدتقی مجلسی است. ایشان می‌فرماید امام حسین (ع) جان خود را فدای دین جدش، یعنی فدای اسلام کرد و با شهادت او، دولت بنی‌امیه متزلزل و گمراهی آن دولت برای مردم آشکار شد.

عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ادامه داد: مرحوم علامه مجلسی در بحارالانوار، جلد ۴۵، صفحه ۹۸، می‌فرماید ارکان دولت بنی‌امیه جز پس از شهادت امام حسین (ع) متزلزل نشد. این تعبیر بسیار مهمی است؛ زیرا نشان می‌دهد که شهادت سیدالشهدا (ع) نقطه آشکار شدن انحراف و سستی پایه‌های آن حکومت بود.

وی گفت: علامه مجلسی تصریح می‌کند که اگر امام حسین (ع) جان خود را بذل نمی‌کرد و به شهادت نمی‌رسید، و حتی اگر صرفاً بی‌آنکه بیعت کند سکوت اختیار می‌کرد، حکومت بنی‌امیه تقویت می‌شد، امر بر مردم مشتبه می‌گردید و نشانه‌های دین محو و نابود می‌شد.
منتظری مقدم اضافه کرد: معنای مشتبه شدن امر بر مردم این است که آنان تصور می‌کردند یزیدی که به نام خلیفه پیامبر حکومت می‌کند، همان اسلام را نمایندگی می‌کند و آنچه او انجام می‌دهد، عین دین است. از همین‌جاست که سخن امام حسین (ع) معنا پیدا می‌کند که فرمود: «مثلی لا یبایع مثله»؛ همچون منی با همچون یزیدی بیعت نمی‌کند. همچنین آن حضرت فرمود که اگر امت به حاکمی مانند یزید مبتلا شود، باید با اسلام خداحافظی کرد.

وی با تأکید بر اینکه تزلزل پایه‌های حکومت بنی‌امیه با شهادت امام حسین (ع) تحقق یافت، اظهار کرد: این همان معنای «وَبَذَلَ مُهجَتَهُ فیکَ لِیَستَنقِذَ عِبادَکَ مِنَ الجَهالَةِ وَحَیرَةِ الضَّلالَةِ» است. به بیان دیگر، بذل جان سیدالشهدا (ع) سبب شد حق از باطل بازشناخته شود و چهره تحریف آشکار گردد.

این استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به یکی از مباحث فنی و تاریخی درباره نهضت عاشورا اشاره کرد و گفت: این پرسش مطرح است که آیا امام حسین (ع) وقتی از مکه به سمت کوفه حرکت کرد و سپس با ممانعت دشمن به کربلا رسید و در آنجا به شهادت رسید، با همین شهادت بود که بنی‌امیه را رسوا کرد و امر به معروف و نهی از منکر و اقامه حق را محقق ساخت، یا اینکه در آغاز قصد تشکیل حکومت داشت و آن حکومت محقق نشد، اما در نهایت این شهادت بود که دین خدا را زنده کرد و مردم را از جهالت نجات داد.

وی افزود: آنچه مسلم است، این است که بر اساس همین تحلیل تاریخی، شهادت امام حسین (ع) نقش تعیین‌کننده‌ای در احیای دین، رسوا شدن انحراف و نجات مردم از گمراهی داشته است و زیارت اربعین نیز دقیقاً همین حقیقت را بازگو می‌کند.

منتظری مقدم در پایان، بار دیگر بر ضرورت تعمیق معرفت نسبت به اربعین و قیام سیدالشهدا (ع) تأکید کرد و گفت: اربعین، امتداد تاریخی عاشورا و جلوه ماندگاری نهضتی است که نه تنها در یک مقطع تاریخی پایان نیافت، بلکه همواره الهام‌بخش جبهه حق در برابر باطل بوده است.
امام حسین تاریخی اربعین شهادت زیارت سیدالشهدا قیام عاشورا امیه