آموزش و پرورش در تراز انقلاب اسلامی
ابوترابی: الگوی کهنه آموزش و پرورش پاسخگوی تراز انقلاب نیست
لزوم ریلگذاری شجاعانه و تحول بنیادین در نظام تربیتی کشور
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) با انتقاد از حاکمیت ساختارهای فرسوده وارداتی در آموزش و پرورش و انفعال در برابر اسناد بالادستی، بر ضرورت شجاعت مدیریتی در بازنگری بنیادین الگوهای تربیتی متناسب با موقعیت پیشگام ایران در جهان و مواجهه با تهاجمات فرهنگی دوران پساعصر جنگ تأکید کرد.
به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی، حجتالاسلام علی ابوترابی در موکب قرارگاه مصباح الهدی با استناد به بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی پیرامون جایگاه تمدنی کشور افزود: کلامی از امام شهید رضواناللهعلیه نقل شده است مبنی بر اینکه نوید دادند در نبردهای پیشرو پیروز خواهید شد و نگاه جهانیان به سمت شما معطوف خواهد گردید؛ پس از آن متذکر شدند باید از هماکنون بیندیشید که برای الگو شدن در پهنه گیتی چه توشهای آماده ساختهاید. این افق روشن امروز تا حدودی محقق شده است؛ به طوری که از دیدگاه ناظران بینالمللی، ایران اسلامی دستکم به منزله چهارمین ابرقدرت جهان و با معیارهای اصیل الهی به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی به عنوان قدرت نخست جهانی شناخته میشود. این جایگاه نشان میدهد ما مأموریتی به مراتب دشوارتر و پیچیدهتر از ابعاد جنگ نظامی فراروی خود داریم.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) تصریح کرد: مسئولیت کنونی کشور فراتر از افق پیشبینیشده در سند چشمانداز بیستساله سال ۱۴۰۴ است، چراکه جوامع مختلف در بسیاری از نیازهای اساسی بشری چشمانتظار الگوی عملی از جانب ما هستند. این مطالبات جهانی در شرایطی مطرح میشود که متأسفانه جامعه ما در برخی شاخصهای اجتماعی و فرهنگی دچار آسیبهای جدی است و اگرچه غنیترین ذخایر فکری مکتب اهلبیت (ع) را در اختیار داریم، اما دستکم در مقایسه ظاهری و آماری با برخی کشورهای اسلامی در موقعیت برتری قرار نگرفتهایم. جهان امروز با بحران فروپاشی نهاد خانواده، معضلات سبک زندگی مدرن و پیامدهای شوم سکولاریسم دستبهگریبان است و علاج این معضلات به دگرگونی در ساختارهای فکری بستگی دارد.
وی نظام آموزش و پرورش را کلیدیترین رکن انسانساز انقلاب اسلامی برشمرد و بیان کرد: این نهاد بنیادین به عنوان متولی اصلی پرورش نسل آینده در اصول قانون اساسی و بهویژه در سیاستهای کلی سیزدهگانه ابلاغی رهبر معظم انقلاب اسلامی به مجمع تشخیص مصلحت نظام و سران قوا مدنظر قرار گرفته است. معظمله در چارچوب اصل ۱۱۰ قانون اساسی که تعیین خطمشیهای کلان کشور را بر عهده رهبری نهاده است، ۱۳ اصل راهبردی را برای تعالی نظام تعلیم و تربیت ترسیم فرمودند. با این وجود، چنانچه امروز از بدنه عمومی جامعه نظرخواهی شود که آیا آموزش و پرورش به اهداف واقعی خود نائل آمده است یا خیر، پاسخ غالب منفی خواهد بود.
حجتالاسلام ابوترابی اضافه کرد: این ناکامی در دستیابی به اهداف در وضعیتی رقم خورده است که جامعه معلمان و مربیان دلسوز از فرهیختهترین، شریفترین و نخبهترین اصناف کشور به شمار میروند و کارکرد آنان شأنی قدسی دارد؛ بنابراین طرح این نقدها به معنای نادیده گرفتن جایگاه معلمان نیست، بلکه هدف اصلی آسیبشناسی رویهها و بازخوانی تکالیف کاربردی خانوادهها برای دوران پس از جنگ است. امام شهید همواره در کنار تقدیر از متولیان و تأکید بر تأمین معیشت فرهنگیان، بر ضرورت ایجاد انقلابی مبنایی در ساختار آموزش و پرورش پافشاری میکردند تا اینکه در سال ۱۳۹۰ سند تحول بنیادین به امضای ریاست جمهوری وقت رسید.
وی با مرور مواضع رهبر شهید انقلاب در خصوص فرآیند پیادهسازی سند تحول بنیادین یادآور شد: معظمله در ابتدا ضمن قدردانی از تدوین سند، آن را افقی روشن برای آینده ارزیابی کردند، اما در ادامه روند اجرا با کاستیهای جدی روبهرو شد. ایشان پس از سالها پیگیری، در سال ۱۳۹۷ اعلام فرمودند که طبق ادعای مسئولان مربوطه تنها ۱۰ درصد از مفاد این سند اجرایی شده است؛ مجدداً در سال ۱۳۹۸ بر زمین ماندن تحول بنیادین تأکید کردند و به جامعه فرهنگیان متذکر شدند مفاد این سند باید توسط یکایک معلمان خوانده و هضم شود. در سال ۱۴۰۱ نیز با ابراز عدم رضایت صریح فرمودند وضعیت تحول آموزش و پرورش خرسندکننده نیست و نهایتاً در سال ۱۴۰۳ با صراحت گلایه کردند که سند جامع تدوین شد، اما در ساختار آموزش و پرورش به کناری نهاده شد و به بوته فراموشی سپرده شد.
استاد حوزه و دانشگاه عدم اجرای قوانین تحولی را ناشی از ضعف اراده دانست و تأکید کرد: ما در حوزه قوانین بالادستی با کمبود مقررات مواجه نیستیم، بلکه مسئله اصلی فقدان جسارت، قاطعیت و مسئولیتپذیری در میان برخی مدیران اجرایی است. قوانینی همچون قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر، ضوابط مدیریت فضای مجازی و قانون عفاف و حجاب با جامعیت در مجلس شورای اسلامی تصویب شد، اما جریانهایی به دلایلی نظیر انفعال، ترس، تعلقات جناحی، خوشایند بیگانگان یا هراس از برچسبهای موهوم نظیر «دوقطبیسازی» مانع از پیادهسازی این اسناد فرادستی شدند؛ در نتیجه پیامدهای منفی این ترک فعلها امروز در متن جامعه نمایان گردیده است.
وی با اشاره به هشدارهای رهبر شهید پیرامون وابستگی ساختار آموزشی کشور گفت: امام شهید مکرراً یادآوری میکردند که نظام کنونی تعلیم و تربیت کهنه و مبتنی بر الگوهای وارداتی و فرسوده غربی است. ایشان حتی به مسئولان شجاعت میدادند که آموزش و پرورش وحی منزل و پدیدهای تغییرناپذیر نیست و اسناد تنظیمی همواره نیازمند بازنگری و اصلاح است. همچنین معظمله در سالهای اخیر یادآور شدند تغییر ۱۰ وزیر و چندین سرپرست در مدت یک دهه، ثبات مدیریتی را سلب کرده و امید به ایجاد دگرگونی بنیادین را تضعیف میسازد؛ این در حالی است که سند مذکور ۶ ساحت تربیتی دینی، اجتماعی، اقتصادی، زیستی، علمی و فناورانه را به دقت هدفگذاری کرده بود.
حجتالاسلام ابوترابی با بیان ملاحظات روانشناختی حاکم بر محیط مدارس اظهار داشت: والدین با ثبتنام فرزندانشان در مدارس دولتی یا غیردولتی انتظار دارند در پایان سال تحصیلی نسلی خلاق، برخوردار از تفکر نقادانه، توانمند در حل مسئله و متخلق به فضائل بار بیاید، اما ساختار موجود پاسخگوی این خواسته به حق نیست. رابطه کنونی دولت و ملت در موضوعات فرهنگی شبیه ماجرای تمثیلی جمعی است که قرار بود هر یک بخشی از اقلام سفر کوهنوردی و اطعام را تقبل کنند، اما به دلیل فقدان تقسیم کار دقیق، همگی تنها به آوردن یک قلم جزء یعنی پیاز اکتفا کردند. ریشه این ناهماهنگی در نظام تربیتی، پرهیز از تغییر بنیادین ریلگذاریهای قدیمی است؛ درست مانند سوزنبانانی که حتی سالها پس از تغییر مسیر خطآهن، همچنان به صورت روزمره بر سر ریل پیشین حاضر میشوند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در پایان با اشاره به نمونههای عینی نفوذ ضدفرهنگی در مدارس مقطع متوسطه اول هشدار داد: امروز در محلات اصیل و مذهبی شهر قم که کانون اندیشه دینی است، مدیران مدارس به جای پرداختن به هدایت تربیتی بنیادین، وقت و اعتبارات خود را صرف پاک کردن دیوارنوشتههای نمادهای انحرافی نظیر «بیتیاس» میکنند. این وضعیت طنزآلود یادآور اقدامات سطحی در برخی نهادهاست که به جای اقناع فکری صرفاً به حذف صورتمسئله میپردازند. پدیده کیپاپ و موسیقی وارداتی کرهای به جریان روانی و فرهنگی اثرگذاری در میان دختران نوجوان در بازه سنی ۱۱ تا ۱۵ سالگی مبدل گشته است و غفلت از الگوهای رفتاری این گروه پسرانه کرهای زنگ خطری جدی را برای متولیان تعلیم و تربیت کشور به صدا درمیآورد.
