معماری امنیتی جدید در غرب آسیا و گسلهای درونی رژیم صهیونیستی
ورود مستقیم سازمان تروریستی موساد به مذاکرات دمشق و تلآویو، آن هم در سطحی که مقامات بلندپایه شورای امنیت ملی و اطلاعات ارتش رژیم صهیونیستی در آن حاضر میشوند، نشانهای از یک چرخش راهبردی است که نمیتوان آن را تنها در قالب یک دور تازه از گفتوگوهای دیپلماتیک فهمید. این تغییر سطح، از رایزنیهای پنهان به نشستهای امنیتی-نظامی، بازتاب دهنده نوعی بازآرایی در معماری امنیتی منطقه است که ریشه در بحرانهای چندلایه رژیم صهیونیستی دارد. آنچه در این نشستها مطرح میشود، از اشتراکگذاری اطلاعات درباره شبکههای جهادی فعال در جنوب سوریه تا هماهنگی برای مهار گروههای مورد حمایت محور مقاومت در منطقه درعا و بررسی استقرار مجدد نیروهای ارتش رژیم صهیونیستی در بلندیهای جولان، همگی حکایت از آن دارد که ماهیت این گفتوگوها از سطح سیاسی به سطح امنیتی-عملیاتی تغییر یافته است.
اما پرسش بنیادین اینجاست که آیا این مذاکرات مسیری به سوی یک توافق امنیتی پایدار است، یا ابزاری دیگر در دستان بنیامین نتانیاهو برای بقای سیاسی؟ برای پاسخ به این پرسش، باید میان دو سطح از تحلیل تمایز قائل شد، سطح اول، مربوط به پویاییهای درونی رژیم صهیونیستی و محاسبات انتخاباتی نتانیاهو است؛ سطح دوم، معطوف به رقابتهای منطقهای و تلاش برای بازتعریف موازنه قدرت در غرب آسیا.
در سطح نخست، نتانیاهو با فشارهای فزاینده سیاسی و انتخاباتی روبهروست. رژیم صهیونیستی در اکتبر ۲۰۲۶ با انتخاباتی سرنوشتساز مواجه است و نظرسنجیها نشان میدهد که او در این انتخابات با آزمونی دشوار روبهرو خواهد بود. پس از شکست سنگین هفتم اکتبر ۲۰۲۳، بسیاری از مقامات ارشد امنیتی آن رژیم استعفا دادهاند و نتانیاهو تنها چهره ارشد باقیمانده از آن دوره است. این وضعیت، انتخابات پیشرو را به همهپرسی درباره رهبری او تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، ادامه تنش و درگیری در سوریه و سایر جبههها، ابزاری برای ساختن تصویری از نتانیاهو بهعنوان رهبر ملی قادر به دفاع از اسرائیل تلقی میشود. به بیان دیگر، جنگ برای او به اکسیژن سیاسی تبدیل شده است که عمر او را در صحنه سیاسی طولانیتر میکند. رسانههای عبری زبان نیز این واقعیت را تأیید میکنند؛ یک رسانه صهیونیستی در گزارش تحلیلی، اظهارات و دیدگاههای نتانیاهو را توهمآمیز توصیف کرده و نوشته است که او به ادامه جنگ معتاد شده است.
با این حال، آنچه از تحولات اخیر برمیآید، تصویری متفاوت از آنچه نتانیاهو تبلیغ میکند نشان میدهد. گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که مذاکرات میان تلآویو و دمشق به بنبست کامل رسیده است. مقامات اسرائیلی خروج از مناطق اشغالی سوریه، بهویژه منطقه حائل و کوه استراتژیک حرمون، را غیرمنطقی میدانند. شبکه ۱۲ رژیم صهیونیستی گزارش داده که مخالفت شدید نتانیاهو با خروج فوری نیروها از جولان اشغالی، به توقف کامل مذاکرات میان تلآویو و دمشق منجر شده است. این در حالی است که بر اساس گزارشها، پیش از عقبنشینی اسرائیل، دو طرف به ۹۰ درصد توافق بر سر چارچوب امنیتی نزدیک شده بودند، اما رژیم صهیونیستی با اضافه کردن شرایط جدید، روند را متوقف کرد. خالد خلیل، کارشناس روابط سوریه و رژیم صهیونیستی، در تحلیل خود تأکید میکند که رفتار تلآویو در دوره اخیر، جدیت روشنی در باز کردن یا حفظ کانال ارتباطی پایدار نشان نمیدهد. به باور او، اسرائیل از سردرگمی و از دست دادن توازن راهبردی رنج میبرد و دولت نتانیاهو، تحت سلطه راست افراطی، عمدتاً بر مدیریت تنش متمرکز است، نه رسیدگی به ریشههای آن و دستیابی به توافقی بلندمدت.
این شکاف در حالی عمیقتر میشود که نشانههای اختلاف میان سطوح سیاسی و امنیتی در رژیم صهیونیستی بارزتر شده است. مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، یکی از برجستهترین اندیشکدههای راهبردی این رژیم، در کنار شخصیتهای سیاسی و امنیتی، خواستار پرهیز از رسیدن به نقطه بیبازگشت و تبدیل اقدامات نظامی به مسیری سیاسی شدهاند. این صداها معتقدند که امنیت را نمیتوان تنها با زور نظامی به دست آورد و منافع این رژیم مستلزم دستیابی به ترتیبات امنیتی بلندمدت تحت حمایت آمریکاست. این شکاف در حالی عمیقتر میشود که نتانیاهو با بحرانهای همزمان در جبهههای امنیتی، دیپلماتیک و رسانهای روبهروست. گزارشها حاکی از آن است که نه تنها مذاکرات با دمشق به طور کامل متوقف شده، بلکه اختلافات داخلی و رسواییهای سیاسی، سایه سنگینی بر سیاست خارجی و دستگاه امنیتی این رژیم انداخته است.
در سطح دوم، یعنی رقابتهای منطقهای، بعد دیگری از این مذاکرات آشکار میشود که رقابت ترکیه و اسرائیل بر سر شکل معادله در سوریه و منطقه. وزاری خارجه سوریه و ترکیه در نشستی مشترک در دمشق تأکید کردند که اسرائیل باید سیاستهای توسعهطلبانه خود را رها کند تا ثبات در سوریه و منطقه محقق شود. ترکیه که نفوذ فزایندهای در سوریه پیدا کرده، نگران پیامدهای مذاکرات سوری-اسرائیلی بر موازنه قدرت منطقهای است و در این زمینه با واشنگتن رایزنی میکند. این رقابت، در کنار حضور مستقیم موساد در مذاکرات، نشان میدهد که غرب آسیا در آستانه بازآرایی اتحادها و رقابتهای تازهای است که میتواند معادلات امنیتی منطقه را برای سالها شکل دهد.
در کنار این پویاییها، باید به نقش آمریکا و اروپا نیز توجه کرد. تحریم دیوان کیفری بینالمللی از سوی آمریکا، خروج از شورای حقوق بشر و تلاش برای بیاثر کردن سازوکارهای پاسخگویی بینالمللی، همگی نشان میدهد که واشنگتن در صدد است تا پیش از هر اتهام رسمی، مسیرهای حقوقی را از کار بیندازد. این اقدامات، در ترکیب با فشار بر دیوان و تحریم قضات و دادستانها، به معنای حذف دو مسیر موازی پاسخگویی است، مسیر داخلی و مسیر بینالمللی. همزمان، اروپاییها نیز در حال اجرای سناریویی از پیش طراحی شده علیه ایران هستند؛ سناریویی که نشان میدهد کشورهای اروپایی این بار به دنبال مشارکت آشکارتر و بیشتر در حمله احتمالی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران هستند. اظهارات نخست وزیر انگلیس درباره ماجرای فرفورد و بیانیه هماهنگ وزرای خارجه ۲۹ کشور، همراه با اظهارات دبیرکل ناتو، همگی نشانههایی از یک هماهنگی گسترده برای همراهی با آمریکا در قبال ایران است.
آنچه از تلفیق این اخبار برمیآید، تصویری است از یک معماری امنیتی جدید در غرب آسیا که در آن، رژیم صهیونیستی همزمان با بحرانهای درونی و بنبست در مذاکرات، تلاش میکند با ورود مستقیم نهادهای امنیتی به میز مذاکره، تصویری از قدرت و ابتکار عمل ارائه دهد. اما این تصویر با واقعیتهای میدانی و شکافهای درونی در تناقض است. ورود موساد به مذاکرات، نه نشانهای از قدرت، بلکه بازتاب دهنده عمق بحران و نیاز به یافتن راهی برای خروج از بنبستی است که نتیجه محاسبات انتخاباتی و نبود اراده واقعی برای رسیدن به تفاهم پایدار است. سه مانع اساسی بر سر راه این مذاکرات قرار دارد، نخست، مخالفت نتانیاهو با هرگونه عقبنشینی از مناطق اشغالی که با محاسبات انتخاباتی او گره خورده است؛ دوم، فقدان اعتماد میان دو طرف که خالد خلیل آن را عاملی تعیینکننده میداند؛ و سوم، نبود اراده واقعی در تلآویو برای رسیدن به تفاهمی که مستلزم امتیازدهی باشد. این موانع، در کنار رقابتهای منطقهای و فشارهای بینالمللی، نشان میدهد که مذاکرات سوری-اسرائیلی با ورود موساد به سطحی تازه رسیده است، اما این تحول لزوماً به معنای حرکت به سوی توافق پایدار نیست.


