راهبرد جهاد فرادفاعی
راهبرد جهاد فرادفاعی
به گزارش دفتر ارتباطات فرهنگی برنامههای قرارگاه مصباحالهدی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی در دویست و شست و یکمین شب حضور در خیابان برگزار شد.
در این برنامه حجتالاسلام دکتر محمدرضا باقرزاده، عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، با تبیین جهاد ابتدایی به موضوع راهبرد جهادی فرا دفاعی پرداخت.
این سخنرانی با محوریت فرمایش رهبر معظم انقلاب درباره «مدیریت تنگه هرمز» و «از بین بردن پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه» بهعنوان «جهادی ابتدایی در ابعاد منطقهای» ارائه شد.
سخنران با تفکیک دو رویکرد «جهاد دفاعی» و «جهاد ابتدایی (فرا دفاعی)»، تأکید کرد که دفاع از خود، تنها کفِ اقدامات است و انقلاب اسلامی بر پایه جهاد برای گسترش توحید و نجات مستضعفان شکل گرفته است.
او با استناد به نامه امام خمینی(ره) به گورباچف و حکم ارتداد سلمان رشدی، سیاست خارجی جهادی امام را الگوی عبور از «سیاست حفظمحوری» دانست و دفاع از ملتهای مظلوم (فلسطین، بحرین، لبنان، عراق) و گسترش فرهنگ توحیدی را از مصادیق فرا دفاع برشمرد.
کارشناس حقوق بین الملل در انتها تاکید کرد: تا از موضع «دفاع از خود» حرکت نکنیم، ناچار به عقبنشینی و امتیازدهی خواهیم بود؛ اما با راهبرد فرادفاعی، عرصه را تصاحب میکنیم و دشمن را بازمیرانیم.
ون
راهبرد جهادی فرا دفاعی
از دفاع از خود تا جهاد ابتدایی در سیاست خارجی انقلاب اسلامی
مقدمه
سخنرانی حجتالاسلام دکتر محمدرضا باقرزاده، عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، در قرارگاه مصباحالهدی ایراد شده است. محور اصلی سخن، شرح و بسط فرمایش مقام معظم رهبری در ۱۳ آبان ۱۴۰۵ است که در آن، «اعمال مدیریت ایران بر تنگه هرمز و از بین بردن پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای منطقه» را — اگرچه واکنشی به تجاوز و جنایت آمریکا در جنگ تحمیلی سوم دانستهاند — در عین حال «جهادی ابتدایی علیه استکبار در ابعادی منطقهای» شمردهاند که در صورت تکرار تعدیات، ابعاد بسیار وسیعتری خواهد یافت. سخنران این فرمایش را نقطه عزیمت بحث خود قرار داده و کوشیده است میان «جهاد دفاعی» و «جهاد ابتدایی (فرا دفاعی)» تفکیک قائل شود و ضرورت گذار سیاست خارجی جمهوری اسلامی از «حفظمحوری» به «جهاد» را تبیین کند.
۱. دو رویکرد در برابر تجاوز آمریکا: دفاع از خود یا فرا دفاع؟
سخنران بحث را با طرح دو رویکرد ممکن در برابر تجاوز آمریکاییها آغاز میکند:
- رویکرد نخست (جهاد دفاعی): توقف تجاوز آمریکا علیه کشور خودمان؛ یعنی دفاع از مرز و بوم، نظام و مردم. این رویکرد از منظر حق طبیعی دفاع از خود، مورد اعتراف همه انسانها و اسناد بینالمللی (self-defense) است و بحثی در مشروعیت آن نیست. اما پرسش اصلی این است که آیا این، «سقف عملیات» ما در برابر دشمن آمریکایی و صهیونیستی است یا تنها «کف اقدامات» را تشکیل میدهد؟
- رویکرد دوم (جهاد ابتدایی / فرا دفاعی): سخنران نام «فرا دفاع» را برگزیده تا حساسیتبرانگیزی واژه «ابتدایی» را کاهش دهد؛ جهادی فراتر از دفاع از خود، شامل دفاع از محرومین و مستضعفین، دفاع از حاکمیت ملتها و گسترش توحید.
۲. بازتعریف مفهوم جهاد ابتدایی
سخنران تصریح میکند که تلقی رایج و نادرست از جهاد ابتدایی، آن را منحصر به «جهاد نظامی با مشرکان و کفار و بتپرستان» میکند؛ در حالی که از مجموع آیات، روایات و متون اسلامی برمیآید که جهاد نظامی تنها یکی از مراحل و سطوح جهاد ابتدایی است و آخرین مرحله آن به شمار میرود. پیش از جهاد نظامی، مفاهیمی چون «دعوت»، «گسترش معارف اسلامی» و «توحیدگستری» قرار دارد و در ادامه، مفاهیمی مانند دفاع از مستضعفان و مظلومین، مقابله با متجاوزین و مستکبرین، و برچیدن بساط استکبار، استثمار و استعمار ذیل جهاد ابتدایی جای میگیرد.
۳. مقایسه فرهنگ دفاعی اسلام با حقوق بینالملل معاصر
به گفته سخنران، در حقوق بینالملل معاصر تنها مفهوم «دفاع از خود» (فردی یا جمعی و در چارچوب معاهدات دفاع جمعی یا فصل هفتم منشور ملل متحد) به رسمیت شناخته میشود و کشوری حق ندارد برای دفاع از ملت تحت تجاوز کشور دیگر اقدام کند. اما در فرهنگ اسلامی، مفاهیمی گستردهتر از دفاع از خود وجود دارد که همه در ذیل جهاد ابتدایی قرار میگیرند: دفاع از محرومین، مستضعفین، ملتهای تحت ستم و نهضتهای آزادیبخش — حتی بدون درخواست کمک از سوی آنان و بدون پیمان دفاعی مشترک. سخنران تأکید میکند که این مفاهیم در فرهنگ معرفتی امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری فراوان مشاهده میشود.
۴. مدیریت تنگه هرمز بهعنوان مصداق جهاد فرا دفاعی
سخنران با مثال تنگه هرمز توضیح میدهد: زدن موشک یا هواپیمای دشمن، «جهاد دفاعی» است؛ اما «مدیریت تنگه هرمز» و بازنگشتن به وضعیت پیش از جنگ، «جهاد ابتدایی» است. در واقع، ما به تبع دفاع از خود، یک قدم جلو رفتهایم و اکنون مطالباتی فراتر از دفاع مطرح میکنیم. او با اشاره به فرمایش رهبری که «اگر دو مرتبه تجاوز بکنند، ابعاد جنگ علیه آنها بسیار گستردهتر خواهد شد» و طرح بحث «دریای عرب» پس از خلیج فارس، نتیجه میگیرد که عرصههای جدید مطالبهگری یکی پس از دیگری پدید میآید.
۵. نقد سیاست حفظمحوری و ضرورت سیاست خارجی جهادی
سخنران با اشاره به رساله دکتری خود با موضوع «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس مدل جهادی» میگوید: رویکرد سیاست خارجی باید به سمت پیشروی، مدعی بودن و تصرف عرصههای جدید در روابط بینالملل باشد، نه دفاع از خود. سیاست «حفظمحور» یعنی سیاستی که در آن مسئولان تنها به حفظ خود در برابر حملات و فتنهها میاندیشند؛ اما در سیاست خارجی جهادی باید از مقطع حفظمحوری عبور کرد. او هشدار میدهد که اگر سیاست خارجی صرفاً بر دفاع از خود طراحی شود، در مذاکره ناچار به دادن امتیاز خواهیم بود: «باید یک جزیره بدم، باید یکم هستهای بدم، باید موشک بدم»؛ اما اگر کف خواستهها بالاتر از دفاع از خود باشد، میتوان بر سر غنائم چانه زد، نه بر سر خاک و عزت.
۶. الگوی امام خمینی(ره): نامه به گورباچف
سخنران سیاست جهادی امام راحل را با نامه ایشان به گورباچف نمونه میزند: در زمانی که هنوز اتحاد جماهیر شوروی ساقط نشده و دو ابرقدرت در دنیا وجود داشت و ایران درگیر جنگ تحمیلی بود، امام در قامت یک پیامبر به رهبر بلوک شرق نامه مینویسد و مشکل اصلی شوروی را «عدم اعتقاد واقعی به خدا» میداند، نه مسئله مالکیت و اقتصاد و آزادی؛ و از او میخواهد «درباره اسلام به صورت جدی تحقیق و تفحص کند». سخنران نقل میکند که وقتی وزیر خارجه شوروی پاسخ گورباچف را آورد و بر رابطه اقتصادی و امنیتی تأکید کرد، امام با لباس خانگی و بدون کفش به استقبال آمد، اما پس از شنیدن سخنان او برخاست و گفت: «من میخواستم دری را به روی آقای گورباچف باز کنم؛ خداحافظ» و از اتاق بیرون رفت. این رویکرد، نمونه سیاست خارجی جهادی است، نه سیاستی که در آن مسئولان «گردو میشکنند» تا با ابرقدرتها رابطه اقتصادی برقرار کنند.
۷. حکم ارتداد سلمان رشدی و ایستادگی امام
سخنران حکم ارتداد سلمان رشدی را نمونه دیگری از رویکرد جهادی امام میداند: در حالی که دنیای غرب به بهانه آزادی بیان، توهین به پیامبر را مجاز میشمارد، امام در قامت بینالمللی و بیاعتنا به سازمان ملل، حکم اعدام او را صادر میکند و میفرماید هر کس در این راه کشته شود شهید است. پس از این فتوا، سفرای اروپایی ایران را ترک کردند، اما امام چند ماه پیش از رحلت خود در بیانیهای تأکید کرد: «امروز خداوند ما را مسئول کرده است... باید دولت جمهوری اسلامی تمام سعی و توان خود را در اداره هرچه بهتر مردم بنماید... ولی این بدان معنا نیست که آنها را از اهداف عظیم انقلاب که ایجاد حکومت جهانی اسلام است منصرف کند.» سخنران این سخن را «غیر جهاد ابتدایی» و مصداق بارز پیوند اداره مردم با حفظ اهداف جهانی انقلاب میشمارد.
۸. جهاد ابتدایی در قانون اساسی و عرصه بینالملل
سخنران با استناد به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، «سعادت بشریت» را یکی از اهداف نظام میداند، نه فقط سعادت انسان ایرانی یا مسلمانان؛ و تأکید میکند که جهاد ابتدایی امروز تنها برای مقابله با انسانهای بدوی صدر اسلام نیست، بلکه انسان متمدن امروز نیز که مدرنیته او را به قعر سقوط میبرد، نیازمند جهاد ابتدایی است. از این منظر، دفاع از سرخپوستان و سیاهپوستان تحت ستم در آمریکا و آفریقا و ملتهای مظلوم (بحرین، فلسطین، لبنان، عراق) و گسترش فرهنگ توحیدی در جهان — از جمله از طریق رسانههای ماهوارهای برای بیدار کردن ملتهای آمریکا، اروپا و آفریقا — از مصادیق فرا دفاع است. او رشد صنعت فضانوردی و ارسال سفینهها به فضا در دولت شهید رئیسی را نیز در همین چارچوب «تصاحب فضا» تفسیر میکند.
۹. جمعبندی سخنران و دعاهای پایانی
سخنران در پایان، از خدای متعال تعجیل در فرج حضرت بقیهالله الاعظم(عج)، بهرهمندی از روح امام شهید، طول عمر رهبر انقلاب و توفیق خدمت به مردم و نظام را مسئلت میکند و از حاضران و مخاطبان رسانهای قدردانی مینماید. همچنین پیش از سخنرانی، مجری برنامه از مخاطبان برای عضویت در کانال دفتر ارتباطات فرهنگی مؤسسه امام خمینی(ره) و مشاهده پخش زنده و آرشیو سخنان دعوت کرده بود.
جمعبندی
سخنرانی با محوریت فرمایش مقام معظم رهبری درباره «مدیریت تنگه هرمز» و «جهاد ابتدایی منطقهای»، دو سطح اقدام در برابر استکبار را از هم تفکیک میکند: سطح دفاع از خود (جهاد دفاعی) که کفِ اقدامات است، و سطح فرا دفاعی (جهاد ابتدایی) که شامل دفاع از مستضعفان، گسترش توحید و تصاحب عرصههای بینالمللی است. سخنران با استناد به سیره امام خمینی(ره) — نامه به گورباچف و حکم ارتداد سلمان رشدی — و با نقد سیاست حفظمحوری، بر ضرورت طراحی سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر اساس مدل جهادی تأکید میکند؛ زیرا در غیر این صورت، کشور در موضع امتیازدهی قرار میگیرد. پیام نهایی سخنران، عبور از «دفاع از خود» به «جهاد فرا دفاعی» بهعنوان تکلیفی اسلامی و استمرار آرمانهای جهانی انقلاب اسلامی است.



