بازتاب قیام عاشورا در تاریخ
عاشورا «فتح جریانی» برای جریان شیعه رقم زد
حجتالاسلام سلیمانی با تبیین آثار تاریخی قیام سیدالشهدا (ع) گفت: پیروزی عاشورا را نباید صرفاً در قالب فتح نظامی تحلیل کرد، بلکه این قیام یک «فتح جریانی» پدید آورد که به اصلاح امت، بازگشت مرجعیت دینی و سیاسی اهلبیت (ع)، شکلگیری شیعه اعتقادی و در ادامه، تأسیس حکومتهای شیعی در تاریخ و نهایتاً انقلاب اسلامی منجر شد.
به گزارشدفتر ارتباطات فرهنگی، حجتالاسلام جواد سلیمانی عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در سخنانی در قرارگاه مصباح الهدی با اشاره به یکی از پرسشهای تاریخی درباره نسبت جنگ حق و باطل با وعده پیروزی اهل حق، اظهار کرد: این پرسش همواره برای مؤمنان مطرح بوده است که این نبرد چگونه به پایان میرسد و پیروزی جبهه حق به چه صورت تحقق پیدا میکند.
وی افزود: در قیام سیدالشهدا (ع)، امام حسین (ع) فرمودند هر کس به من ملحق شود شهید میشود و هر کس به شهادت نرسد، فتح و پیروزی را نخواهد چشید. پرسش این است که این فتح چه بود؛ آیا با شهادت امام حسین (ع) دولت اموی سقوط کرد؟ در حالی که سقوط امویان در سال ۱۳۲ هجری رخ داد. همچنین پس از آن نیز دولتی که مطلوب سیدالشهدا (ع) باشد روی کار نیامد و عباسیان و سپس مغولان بر سر کار آمدند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) ادامه داد: در پاسخ باید گفت ما دو نوع فتح داریم؛ یک فتح نظامی و یک فتح جریانی. پس از قیام سیدالشهدا (ع)، آنچه رخ داد غلبه جریانی بود و باید آثار آن را در بستر تاریخ دنبال کرد.
وی با اشاره به نقلهای تاریخی از واقعه عاشورا گفت: بر اساس گزارشهای تاریخی، در همان روز عاشورا نیز بسیاری از افراد از اقدام به قتل امام حسین (ع) هراس داشتند و آن را گناهی بزرگ میدانستند. همچنین در ماجرای عبور کاروان اسرا از قتلگاه و سپس ورود اهلبیت (ع) به کوفه و شام، فضای عمومی و حتی مجالس ابنزیاد و یزید تحت تأثیر خطبهها و مواضع حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) دگرگون شد.
سلیمانی تصریح کرد: پس از عاشورا، نهضت اشک و نهضت زیارت شکل گرفت و یاد سیدالشهدا (ع) به یک جریان زنده در جامعه اسلامی تبدیل شد. بنیانگذار این حرکت، امام سجاد (ع) بودند و همین جریان موجب شد حتی بیرون از فضای شیعی نیز جامعه اسلامی از این حماسه متأثر شود.
وی با بیان اینکه در عصر امام حسین (ع) سه فساد بزرگ در جامعه اسلامی وجود داشت، گفت: نخست فساد در امت، دوم فساد در دیانت و سوم فساد در حاکمیت. به گفته وی، مهمترین فساد، فساد در امت بود؛ بهگونهای که در آن دوره، جامعه اسلامی با انحطاط فرهنگی و اخلاقی گسترده مواجه شده بود.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: پس از قیام سیدالشهدا (ع)، غیرت دینی در جامعه برافروخته شد و همین امر زمینهساز نهضتهایی مانند توابین شد. توابین تصریح میکردند که برای دنیا قیام نکردهاند و اگر پیروز شوند، حکومت را به امام سجاد (ع) خواهند سپرد. این امر نشان میدهد جامعه به این نقطه رسیده بود که مرجعیت دینی و سیاسی باید به فرزندان حسین بن علی (ع) بازگردد.
وی اظهار کرد: دومین فساد، فساد در دین بود؛ یعنی تحریف در معارف دینی. بهتدریج و در پرتو حرکت اهلبیت (ع)، جامعه اسلامی بار دیگر برای دریافت دین به آنان رجوع کرد. در دوره امام سجاد (ع)، سپس امام باقر (ع) و بهویژه در زمان امام صادق (ع)، این رجوع گسترش یافت و مذهب شیعه بهصورت آشکارتر و منسجمتر شکل گرفت.
سلیمانی گفت: سومین فساد نیز فساد در حاکمیت بود. در ادامه این مسیر، نهضتهایی با شعار بازگرداندن امر به آل محمد (ص) شکل گرفت و این مسئله نشان داد که مرجعیت سیاسی اهلبیت (ع) نیز در ذهن و مطالبه جامعه احیا شده است.
وی با تأکید بر اینکه جریان شیعه از دل این تحولات تاریخی قدرت گرفت، افزود: شیعهای که در کوفه بیشتر جنبه محبت و عاطفه داشت، بهتدریج به شیعه اعتقادی تبدیل شد؛ شیعهای که مفاهیمی مانند عصمت، علم امام و جایگاه امامت را میفهمد و از آن دفاع میکند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) ادامه داد: در زمان امام صادق (ع)، این جریان به حدی گسترش یافته بود که آن حضرت ۱۰۰ وکیل در مناطق مختلف جهان اسلام داشتند و مناطقی مانند قم، کاشان، خراسان، بخشهایی از مصر و مناطق گستردهای از عراق، پایگاههای شیعی محسوب میشدند.
وی گفت: در دوره امام عسکری (ع)، این جریان به یک جریان فکری، سیاسی و اجتماعی قدرتمند تبدیل شد؛ بهگونهای که دستگاه خلافت از این جریان احساس خطر میکرد. همچنین در این دوره، شیعه از پشتوانه فرهنگی گستردهتری برخوردار شده بود و صدها اصل و رساله در حوزههای اعتقادی، تفسیری، فقهی و اخلاقی در اختیار داشت.
سلیمانی خاطرنشان کرد: این جریان در عصر غیبت نیز متوقف نشد و نخستین حکومتهای خود را تشکیل داد؛ از حکومت علویان طبرستان تا آلبویه و سپس سربداران. به گفته وی، هرچند این حکومتها به معنای کامل، حکومت ناب شیعی با محوریت نایب امام زمان (عج) نبودند، اما همگی نشاندهنده تداوم همان جریان تاریخی بودند که به برکت خون سیدالشهدا (ع) شکل گرفت.
وی افزود: در دوره صفویه، یک جهش دیگر رخ داد و شیعه ۱۲ امامی در سطح حکومت تثبیت شد. در این دوره، از فقهایی مانند محقق کرکی برای اداره جامعه بر اساس فقه شیعه بهره گرفته شد و این امر مرحلهای تازه در تاریخ سیاسی شیعه به شمار میرفت.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به انقلاب اسلامی ایران اظهار کرد: انقلاب اسلامی نیز استمرار همان حرکت تاریخی است. امام خمینی (ره) تصریح داشتند که انقلاب اسلامی ریشه در محرم و صفر دارد و این انقلاب تنها برای تغییر یک وزیر، اصلاح یک قانون یا سرنگونی یک رژیم شکل نگرفته، بلکه دارای افقی بلندمدت و چندمرحلهای است.
وی ادامه داد: بر این اساس، مرحله نخست، برپایی حکومت اسلامی در ایران، مرحله دوم، گسترش حکومت اسلامی در جهان اسلام و مرحله سوم، آشنا کردن جهان با اسلام و نظام اسلامی است تا زمینه برای دعوت جهانی امام زمان (عج) فراهم شود.
سلیمانی گفت: امام خمینی (ره) انقلاب اسلامی را نقطه آغاز انقلاب جهانی حضرت ولیعصر (عج) میدانستند و رهبر معظم انقلاب نیز در ادامه همین مسیر، از تمدن نوین اسلامی سخن گفتند. به گفته وی، این نگاه نشان میدهد انقلاب اسلامی جهشی تازه برای جریان شیعه در راستای تمدنسازی و تغییر نظم سیاسی و تمدنی جهان بوده است.
وی افزود: امروز مطالبه حکومت اسلامی در بخشهایی از جهان اسلام از عراق و یمن تا لبنان و پاکستان، نشانهای از همین تأثیرگذاری است و همچنین در عرصه فرامنطقهای نیز انقلاب اسلامی توانسته توجه افکار عمومی را به اسلام و مقاومت جلب کند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) اظهار کرد: انقلاب اسلامی در مقطع کنونی، جریان شیعه را به یک قدرت بزرگ فکری و سیاسی تبدیل کرده است؛ جریانی که همچنان در حال گسترش در جهان اسلام و حتی فراتر از آن است.
وی در پایان تأکید کرد: امام حسین (ع) با قیام عاشورا، جریان عظیمی در تاریخ پدید آوردند و آثار این حرکت در اصلاح امت، احیای دین، احیای مرجعیت اهلبیت (ع)، شکلگیری حکومتهای شیعی و در نهایت انقلاب اسلامی قابل مشاهده است.
امام اسلامی جریان شیعه انقلاب حکومت فساد جامعه برای تاریخی
