امنیت نرم چیستی و چگونه

امنیت نرم چیستی و چگونه
حجاب، هویت دینی و امنیت نرم از مهم‌ترین عرصه‌های صیانت ملی است

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) با تشریح ابعاد مختلف امنیت، تأکید کرد که امنیت تنها در حوزه نظامی و مرزی خلاصه نمی‌شود، بلکه هویت دینی، حجاب، آرامش روانی، معیشت مردم و انسجام اجتماعی نیز از ارکان اساسی امنیت ملی به شمار می‌رود. 

حجت‌الاسلام محمد بهمنی عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در سخنانی در قرارگاه مصباح الهدی با اشاره به حضورهای مستمر مردمی در تجمعات شبانه اظهار کرد: استمرار این حضورها، ایستادگی‌ها و مجاهدت‌های شبانه مردم، نعمتی ارزشمند و نشانه‌ای از زنده بودن روح تعهد و دینداری در جامعه است و امید می‌رود این اجتماعات، مورد عنایت حضرت بقیه‌الله الاعظم (عج) قرار گیرد و زمینه‌ساز خیر و برکت برای کشور و ملت باشد.

وی با بیان اینکه باید قدردان نعمت زندگی در عصر حاکمیت صالح بود، افزود: گاهی انسان نسبت به نعمت‌های بزرگی که در اختیار دارد، دچار غفلت می‌شود؛ در حالی که همراهی با حاکم الهی و بهره‌مندی از نظامی که بر پایه معارف اهل‌بیت (ع) شکل گرفته، نعمتی بزرگ است و شکر آن نیز تنها در زبان خلاصه نمی‌شود، بلکه باید در میدان عمل، پاسداری و همراهی با این مسیر را نشان داد.

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در ادامه با محور قرار دادن موضوع «امنیت؛ چیستی و چگونگی» تصریح کرد: امنیت را می‌توان از دو زاویه تبیین کرد؛ یک معنا، نبود تهدید، بحران و نگرانی است و معنای دیگر، وجود قدرت و توان برای دفع خطر، حفظ منافع و صیانت از ارزش‌هاست. بر این اساس، هر جامعه‌ای که توان پاسداری از داشته‌های خود را داشته باشد، از امنیت برخوردار است و هرگاه این قدرت سلب شود، ناامنی و اضطراب جای آن را می‌گیرد.

بهمنی ادامه داد: وقتی از امنیت سخن می‌گوییم، نباید آن را صرفاً در قالب امنیت نظامی یا انتظامی تعریف کرد. البته صیانت از مرزها، حفاظت از جان مردم و حفظ تمامیت ارضی کشور از مهم‌ترین سطوح امنیت است، اما لایه‌های عمیق‌تری نیز وجود دارد که گاه حتی از امنیت سخت پیچیده‌تر و حساس‌تر است و آن، امنیت نرم در حوزه فرهنگ، هویت، دین، اقتصاد، معیشت و روان جامعه است.

وی با اشاره به وقایع تاریخی مرتبط با کشف حجاب گفت: در ۲۱ تیر ۱۳۱۴ یکی از مهم‌ترین ارکان امنیت نرم کشور مورد هجمه قرار گرفت. ماجرای کشف حجاب تنها یک تصمیم اداری یا تغییر در نوع پوشش نبود، بلکه بخشی از یک پروژه گسترده و چند دهه‌ای برای تغییر هویت جامعه ایران به شمار می‌رفت؛ پروژه‌ای که از اواخر دوره قاجار با برخی جریان‌های فکری، فعالیت‌های مطبوعاتی، تبلیغات فرهنگی و نیز تحرکات جریان‌هایی مانند بابیت و بهائیت دنبال شد.

وی افزود: این روند به‌تدریج بسترهای اجتماعی و فرهنگی خود را فراهم کرد تا در نهایت در دوره رضاخان، سیاست اجبار به کشف حجاب به‌عنوان یک اقدام رسمی و حکومتی به اجرا گذاشته شود. این اجبار، در حقیقت، هجوم به حیا، عفت، غیرت دینی و ریشه‌های فرهنگی ملت ایران بود و از همین رو با واکنش علما و مردم متدین روبه‌رو شد.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به فاجعه مسجد گوهرشاد اظهار کرد: مردم و علمای دین در اعتراض به این روند ضد دینی در حرم مطهر امام رضا (ع) و مسجد گوهرشاد اجتماع کردند، اما پاسخ این مطالبه دینی و مردمی، با خشونتی کم‌نظیر داده شد و شمار زیادی از مردم به خاک و خون کشیده شدند. این واقعه نشان داد که دشمنان برای پیشبرد اهداف خود، تنها به تغییر ظاهر بسنده نمی‌کنند، بلکه به‌دنبال شکستن مقاومت فرهنگی و درهم شکستن روح ایستادگی ملت‌ها هستند.

بهمنی با بیان اینکه مسئله حجاب در این چارچوب باید فهم شود، ادامه داد: حجاب صرفاً یک حکم فردی یا یک موضوع شخصی نیست، بلکه بخشی از سازوکار حفظ سلامت فرهنگی و اخلاقی جامعه و از ارکان امنیت نرم کشور است. هنگامی که این عنصر مورد هدف قرار می‌گیرد، در واقع یکی از پایه‌های آرامش و هویت اجتماعی جامعه نشانه گرفته می‌شود.

وی افزود: در دوره‌های مختلف نیز همین الگو تکرار شده است و دشمنان تلاش کرده‌اند با تحریک آشوب، هنجارشکنی، حمله به مقدسات، آتش‌زدن مساجد، توهین به قرآن و تخریب نمادهای دینی، بستر فروپاشی امنیت نرم را فراهم کنند. این اقدامات صرفاً رفتارهای پراکنده یا هیجانی نیست، بلکه در بسیاری موارد بخشی از یک میدان طراحی‌شده برای سلب احساس امنیت از جامعه و شکستن قبح تعرض به باورهای عمومی است.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) با اشاره به برخی خشونت‌های رخ داده در ناآرامی‌های سال‌های اخیر گفت: بخشی از این رفتارها در قالب تعرض مستقیم به نیروهای امنیتی، بسیجیان و مردم ظاهر شد و بخشی دیگر در قالب هتک حرمت به مقدسات، حمله به مساجد و آتش زدن قرآن. این سطح از خشونت و پرده‌دری نشان می‌دهد که در کنار ناامنی سخت، نوعی ناامنی نرم و فرهنگی نیز دنبال می‌شود تا جامعه از درون دچار اضطراب، تردید و فروپاشی هویتی شود.

وی با تبیین تقسیم‌بندی امنیت به سخت و نرم خاطرنشان کرد: امنیت سخت، بیشتر به ابزارهای دفاعی، نظامی و انتظامی مربوط است؛ یعنی همان توان کشور برای حفاظت از مرزها، مقابله با تهدیدهای مستقیم و کنترل تعرضات آشکار. اما امنیت نرم به حوزه‌هایی مربوط می‌شود که با ذهن، روان، باور، هویت و سبک زندگی مردم سر و کار دارد و اتفاقاً دشمن در این میدان، پیچیده‌تر و پنهان‌تر عمل می‌کند.

بهمنی ادامه داد: در حوزه امنیت نرم، اقتصاد و معیشت مردم نیز نقشی اساسی دارد. هر جا امنیت اقتصادی آسیب ببیند، آرامش عمومی جامعه نیز متزلزل می‌شود. وقتی مردم نسبت به آینده شغلی، معیشت و سفره خود احساس نگرانی کنند، بخشی از امنیت جامعه دستخوش آسیب می‌شود. از این رو، امنیت معیشتی و امنیت غذایی نیز از اجزای مهم امنیت ملی به شمار می‌رود.

وی گفت: دشمن تنها با موشک، پهپاد و سلاح به میدان نمی‌آید، بلکه گاه با جنگ روانی، شایعه‌سازی، اخلال رسانه‌ای، تحریف واقعیت‌ها و برهم زدن آرامش ذهنی مردم، همان هدفی را دنبال می‌کند که در جنگ سخت به‌دنبال آن است. در این میدان، فردی که پشت یک سامانه رسانه‌ای یا اقتصادی نشسته، می‌تواند به اندازه یک عنصر مسلح در میدان نبرد اثرگذار باشد.

استاد حوزه و دانشگاه افزود: اگر امنیت روانی جامعه آسیب ببیند، قدرت تصمیم‌گیری، ایستادگی و مقاومت نیز کاهش می‌یابد. از همین رو، یکی از اهداف دشمن در جنگ نرم، ایجاد تردید، ترس، اضطراب و ناامیدی در جامعه است تا مردم نسبت به ارزش‌ها، مسئولان، آرمان‌ها و حتی توان خود در اداره کشور دچار تزلزل شوند.

وی با بیان اینکه امنیت نرم، ضامن پایداری امنیت سخت نیز هست، اظهار کرد: کشوری که از نظر هویت فرهنگی، انسجام اجتماعی و امید عمومی دچار ضعف شود، حتی اگر از تجهیزات و توان نظامی قابل توجهی برخوردار باشد، در برابر فشارها آسیب‌پذیر خواهد شد. بنابراین باید به همان اندازه که از مرزهای جغرافیایی صیانت می‌شود، از مرزهای فکری، فرهنگی و اعتقادی نیز مراقبت کرد.

بهمنی تأکید کرد: امنیت ملی حاصل هم‌افزایی همه این لایه‌هاست؛ از مرز و خاک گرفته تا اقتصاد، فرهنگ، دین، خانواده، آرامش روانی و اعتماد عمومی. هرگونه غفلت از یکی از این ابعاد، می‌تواند زمینه نفوذ و اثرگذاری دشمن را فراهم کند.

وی در پایان گفت: حفظ امنیت، فقط وظیفه نیروهای مسلح و نهادهای مسئول نیست، بلکه همه آحاد جامعه در پاسداری از آن سهم دارند. خانواده‌ها، فعالان فرهنگی، رسانه‌ها، نخبگان، روحانیان و عموم مردم در حفظ هویت دینی، تقویت آرامش اجتماعی، مقابله با شایعات و جنگ روانی، صیانت از ارزش‌ها و پاسداری از سرمایه‌های فرهنگی و اعتقادی کشور مسئول هستند و باید این مسئولیت را با هوشیاری و بصیرت دنبال کنند.